سیلاب در دامنه جنوبی البرز؛ تهران با بارش شدید چه خطری دارد

به گزارش به‌روزترین‌ها، کارشناس آبخیزداری اداره کل منابع طبیعی استان تهران می‌گوید در صورت بارندگی شدید، احتمال سیلاب تهران و حوزه‌های آبخیز مشرف به آن وجود دارد. محمدحسین قویمی‌پناه با اشاره به حاکمیت ال‌نینو و پیش‌بینی بارش‌های پاییزه بیش از نرمال گفت: خطر در دامنه جنوبی البرز بیشتر از جاهای دیگر استان است.

۲۲۵ میلیون مترمکعب آب در سال

به گفته او، حوزه‌های آبخیز استان تهران حدود یک میلیون و ۴۲۰ هزار هکتار است و برای حدود ۸۵۰ هزار هکتار از آن مطالعه تفصیلی، طرح مرتع‌داری یا بیابان‌زدایی تهیه شده است. در دو سه دهه گذشته، عملیات آبخیزداری در ۴۵۰ تا ۵۰۰ هزار هکتار اجرا شده است.

طبق مطالعات، هر هکتار عملیات آبخیزداری سالانه می‌تواند ۵۰۰ مترمکعب آب ذخیره کند. با این حساب، در سال‌های پربارش حدود ۲۲۵ میلیون مترمکعب آب در استان تهران قابل استحصال است. قویمی‌پناه گفت این آب می‌تواند به ذخایر زیرزمینی برسد و در مهار پدیده‌ای مثل فرونشست هم به کار بیاید.

سیل فقط به حجم بارش وابسته نیست

این کارشناس توضیح داد سیلاب را باید حاصل چند عامل با هم دید: اقلیم، زمین‌شناسی، پوشش گیاهی، شیب، خاک، میزان نفوذپذیری و رطوبت پیشین زمین. به همین دلیل، مدیریت سیل با سازه‌های مقطعی جواب نمی‌دهد و باید کل حوزه آبخیز را از بالادست مدیریت کرد.

کار اصلی آبخیزداری این است که روان‌آب دیرتر به خروجی حوزه برسد و اوج جریان کمتر شود. برای این کار، بسته به شرایط هر حوزه، نفوذ آب به خاک و حفظ پوشش گیاهی تقویت می‌شود.

ساخت‌وساز در حریم رودخانه‌ها

قویمی‌پناه یکی از مشکلات را بی‌توجهی به آمایش سرزمین دانست. به گفته او، ساخت‌وساز در حریم رودخانه‌ها و خروجی حوزه‌های آبخیز سطح آب را بالا می‌برد. او تاکید کرد که ال‌نینو و تغییرات اقلیمی بارش‌های کوتاه‌مدت و بسیار شدید را بیشتر می‌کنند و سازه‌هایی که در مسیر رودخانه ساخته شده‌اند در چنین شرایطی آسیب می‌بینند.

کدام نقطه‌ها در اولویت‌اند

اولویت اول منابع طبیعی، حوضه‌های آبریز دامنه جنوبی البرز است؛ از بالادست شهر تهران تا مزداران فیروزکوه. سیل سال ۱۴۰۱ هم در همین محدوده رخ داد. قویمی‌پناه گفت سازندهای این منطقه مارنی و حساس به فرسایش است، خاک نفوذناپذیری دارد و شیب حوضه زیاد است. همین ویژگی‌ها سیلاب‌های واریزی را ممکن می‌کند.

تخلیه رسوب و مجوز مدیریت جامع

به گفته او، برای فرمانداری‌ها و دهیاری‌ها هشدار صادر شده تا رسوب‌های پشت سازه‌های قدیمی با کمک دستگاه‌های اجرایی تخلیه شود و این سازه‌ها دوباره کارایی پیدا کنند.

پیشنهاد دیگر او این است که هر دستگاه اجرایی استان پیش از هر اقدام در حوزه آبخیز، مجوز «مدیریت جامع آبخیز» بگیرد. مثلا اگر قرار است بافت روستایی منطقه‌ای گسترش یابد، باید معلوم شود آن منطقه سیل‌خیز است یا نه و توسعه از کدام سمت امن‌تر است.