اضطراب از دست دادن شغل در عصر هوش مصنوعی
- ریشه نگرانی از جایگزینی شغل با هوش مصنوعی، بیش از خود هوش مصنوعی، «عدم اطمینان» است.
- شغل برای بسیاری از مردم هم منبع درآمد است و هم بخشی از هویت و احساس ارزشمندی، پس تهدید شغل به معنای تهدید خود فرد هم هست.
- کارمندان، متخصصان و مدیران هر کدام شکل متفاوتی از این اضطراب را تجربه می‌کنند.
هوش مصنوعی حالا در کارهایی مانند نوشتن، تصمیم‌گیری و خلاقیت وارد شده که آدم‌ها خودشان را در آن منحصربه‌فرد می‌دانستند؛ همین هم اضطراب از دست دادن شغل را با نگرانی درآمدی فراتر می‌برد.
به گزارش به‌روزترین‌ها، هم‌زمان با ورود سریع هوش مصنوعی به حوزه‌های تازه، نگرانی از جایگزینی مشاغل میان کارمندان، متخصصان و مدیران بیشتر شده است. مجتبی غنی‌موخر، روان‌شناس، می‌گوید ریشه این ترس بیشتر «عدم اطمینان» است تا خود هوش مصنوعی؛ وقتی آدم نمی‌داند فردا کارش چه تغییری می‌کند، ذهنش بدترین حالت را تصور می‌کند.
چرا تهدید شغل، تهدید «خود» هم محسوب می‌شود؟
به گفته غنی‌موخر، شغل برای خیلی افراد فقط درآمد نیست و بخش مهمی از هویت و حس باارزش بودن آن‌ها را هم دربر می‌گیرد؛ برای همین تهدید شغل، تهدید «خود» هم محسوب می‌شود. سرعت تغییر، خبرهای هیجانی رسانه‌ها و نبودن اطلاعات روشن از سوی سازمان‌ها هم این نگرانی را بیشتر می‌کند. مثلا کارمندی که کسی به او نگفته هوش مصنوعی قرار است کمک‌دستش باشد یا جایگزینش، معمولا بدترین سناریو را فرض می‌کند. او تاکید می‌کند این نگرانی کاملا بی‌پایه هم نیست و باید جدی گرفته شود، نه اینکه کلا انکار شود.
بیشتر بخوانید: هر چهار مرکز غذایی بجنورد یکی سوسری دارد
فرق هوش مصنوعی با ابزارهای قدیمی چیست؟
این روان‌شناس می‌گوید تکنولوژی‌های قدیمی‌تر معمولا جای کار «دست» را می‌گرفتند، اما هوش مصنوعی وارد قلمرویی مانند فکر کردن، نوشتن، تصمیم‌گرفتن و خلاقیت شده که آدم‌ها خودشان را در آن منحصربه‌فرد می‌دانستند. این موضوع حس برتری و هویت ما را هم تهدید می‌کند. سرعت تغییر بالاست و فرصت کافی برای عادت کردن وجود ندارد. همچنین هوش مصنوعی برای ما «جعبه سیاه» است و ذهن از چیز ناشناخته و غیرقابل پیش‌بینی بیشتر می‌ترسد. ماشین‌حساب را می‌شد کامل فهمید، اما مدل‌های هوش مصنوعی گاهی خود متخصصان را هم غافلگیر می‌کنند. برای نگاهی به وضعیت بازار کار ایران، آیا شغل شما در خطر است؟ را بخوانید.
بیشتر بخوانید: آیا شغل شما در خطر است؟ تاثیر هوش مصنوعی بر بازار کار ایران | خودکارسازی مشاغل؛ ۳۶ میلیون شغل آمریکا در خطر
چه کسانی آسیب‌پذیرترند؟
غنی‌موخر می‌گوید فراتر از «تیپ شخصیتی مشخص»، چند ویژگی روان‌شناختی انسان را آسیب‌پذیرتر می‌کند: تحمل کم در برابر عدم اطمینان، تمایل به نگرانی زیاد، کمال‌گرایی و اعتماد کم به توانایی خود در یادگرفتن چیزهای تازه. کسانی که هویت‌شان کاملا به تخصص یا شغل‌شان گره خورده، تهدید را بیشتر احساس می‌کنند. مثلا کسی که سال‌ها خودش را «بهترین نویسنده تیم» می‌دانسته، ممکن است ابزارهای نوشتن هوش مصنوعی را تهدیدی برای ارزش خودش ببیند. شرایط هم نقش چشمگیری دارد، مثل ناامنی شغلی یا نبود آموزش و حمایت در سازمان. خبر خوب این است که بیشتر این ویژگی‌ها قابل تغییرند و با تمرین و حمایت کمتر می‌شوند.
از کارمندان تا مدیران؛ هر کدام چه می‌ترسند؟
به گفته این روان‌شناس، این نگرانی فقط شامل کارهای اداری نیست و متخصصان و مدیران را هم درگیر می‌کند، فقط شکلش فرق می‌کند. کارمند اداری بیشتر از «از دست دادن شغل» می‌ترسد؛ برنامه‌نویس، پزشک یا طراح بیشتر نگران بی‌ارزش شدن سال‌ها تخصص و مهارت خود است. مدیران هم بیشتر درباره تصمیم درست نگران‌اند: چه چیزی را به هوش مصنوعی بسپارند، چطور از تیم دور نمانند و چطور از رقبا جلوتر باشند. گاهی متخصصان بیشتر می‌ترسند چون هویت‌شان به تخصص‌شان گره خورده است. این نگرانی لزوما با سطح شغل همراه نیست و تا حد زیادی به میزان اطمینان فرد از توانایی خود برای سازگار شدن بستگی دارد. میزان استقبال ایرانیان از این فناوری را در گزارش کاربران هوش مصنوعی در ایران ببینید.
