آلودگی هوای تهران از کجا می‌آید؟ سهم خودرو، کشاورزی و صنعت

با بازگشت آلودگی هوا به تهران در روزهای سرد سال، پرسش قدیمی دوباره مطرح شده است: آلودگی هوای تهران از کجا می‌آید؟ به گزارش ایسنا، آخرین سیاهه انتشار شهر نشان می‌دهد خودروها هنوز سهم بزرگی دارند، اما کشاورزی، صنایع و نیروگاه‌ها هم بخش قابل توجهی از ذرات معلق، آلاینده اصلی هوای پایتخت در روزهای سرد، را منتشر می‌کنند. در ادامه ارقام سیاهه، ناکته‌های تازه آن و برنامه‌های پیش‌رو را مرور می‌کنیم.

سیاهه انتشار چیست؟

سیاهه انتشار یکی از ابزارهای علمی برای شناسایی منابع آلاینده و تعیین سهم هر یک از آلودگی هواست و می‌تواند مبنای تصمیم‌گیری و برنامه‌ریزی برای کاهش آلودگی باشد. آخرین سیاهه تهران در سال ۱۴۰۴ منتشر شده، اما داده‌های آن مربوط به سال ۱۴۰۱ است. فاطمه کریمی، مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای تهران، گفته تکمیل و انتشار آن در ۱۴۰۴ انجام شده است.

سهم هر منبع از ذرات معلق

ذرات معلق آلاینده اصلی هوای تهران در روزهای سرد سال است. در این برآورد، سهم بخش مسکونی یک درصد و بخش تجاری صفر درصد اعلام شده است.

چرا نمی‌شود فقط به خودروها نگاه کرد؟

منابع متحرک همچنان بزرگ‌ترین سهم را دارند و حدود ۹۷ درصد مونوکسید کربن را منتشر می‌کنند. اما نیروگاه‌ها حدود ۶۳ درصد دی‌اکسید گوگرد را منتشر می‌کنند و مهم‌ترین منبع این آلاینده در برآورد است. این تفاوت نشان می‌دهد برای مقابله با آلودگی هوا نمی‌توان فقط روی یک منبع یا یک سیاست کنترلی تمرکز کرد.

کشاورزی با سهم ۲۱ درصدی پس از منابع متحرک قرار گرفته و نشان می‌دهد بررسی آلودگی هوای تهران نباید به داخل شهر محدود شود. به گزارش ایسنا، کودهای شیمیایی و انتشار آمونیاک در اراضی کشاورزی و حتی فضاهای سبز شهری می‌تواند در شکل‌گیری آلاینده‌ها نقش داشته باشد. فعالیت کشاورزی در مناطقی مانند شهریار، شهرری، اسلامشهر و ورامین هم بسته به شرایط جوی و جهت وزش باد می‌تواند بر کیفیت هوای تهران اثر بگذارد.

چه چیزی در سیاهه جدید تازه است؟

• محدوده بررسی منابع انتشار تا شعاع ۵۰ کیلومتری مرکز تهران در نظر گرفته شده
• برای نخستین بار پیش‌سازهای ذرات معلق مانند ترکیبات آلی فرار، اکسیدهای نیتروژن و آمونیاک بررسی شده‌اند
• سوزاندن پسماندها و فعالیت‌های مربوط به شن و ماسه هم از منابع تازه‌ای هستند که بررسی شده‌اند
• روش‌شناسی، داده‌های ورودی و مراحل بررسی نسبت به سیاهه ۱۳۹۶ بهبود یافته است

این تغییرات یعنی ارقام جدید را نمی‌توان مستقیماً با سیاهه ۱۳۹۶ مقایسه کرد. در سیاهه قبلی سهم خودروها از آلاینده‌های گازی ۸۳ درصد و از ذرات معلق ۶۱ درصد برآورد شده بود؛ اما به دلیل تفاوت در دامنه و روش مطالعه، این ارقام قابل مقایسه مستقیم با نتایج جدید نیستند.

پایش و پیش‌بینی

در تهران ۱۹ ایستگاه فعال سنجش آلودگی هوا و ۳۵ ایستگاه سنجش آلودگی صوتی وجود دارد. با راه‌اندازی شش ایستگاه جدید، ظرفیت پایش کیفیت هوا حدود ۳۰ درصد افزایش یافته است. شرکت کنترل کیفیت هوای تهران با استفاده از سیاهه انتشار، داده‌های هواشناسی و مدل‌های شیمی و انتقال آلاینده‌ها، پیش‌بینی وضعیت آلودگی هوا تا ۷۲ ساعت آینده را نیز دنبال می‌کند.

راهکارهای مطرح‌شده

ایجاد محدوده‌های کم‌انتشار، توسعه تاکسی‌های برقی و هیبریدی و استفاده از اتوبوس و موتورسیکلت برقی از جمله اقداماتی است که برای کاهش آلودگی مطرح شده‌اند. اثربخشی این اقدامات به میزان انطباق آن‌ها با منابع اصلی انتشار و اجرای مستمر سیاست‌های کنترلی وابسته است.

سیاهه کشوری و گام‌های بعدی

• احمد طاهری، رئیس مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت محیط زیست، اعلام کرده سیاهه کشوری بر مبنای داده‌های ۱۴۰۳ در ۱۴۰۵ رونمایی خواهد شد. این مطالعه منابع را در مقیاس ملی بررسی می‌کند، از جمله کشاورزی، سوزاندن پسماند، الگوهای حمل‌ونقل و اثر انتقال آلودگی میان شهرها
• سعید محمودی، معاون محیط زیست انسانی، از تهیه سیاهه برای شهرهای دارای مشکل آلودگی، از جمله شهرهای کوچک‌تر، خبر داده و گفته طراحی سامانه یا اپلیکیشن برای نمایش وضعیت آلودگی در دستور کار است
• صدیقه ترابی، معاون سابق محیط زیست انسانی، تأکید کرده تهیه سیاهه نقطه آغاز کار است و نتایج آن باید به سیاست‌گذاری و برنامه‌های اجرایی بینجامد

نتیجه‌گیری گزارش این است که مدیریت آلودگی هوا نیازمند نگاهی فراتر از خودروهاست: کنترل منابع متحرک همراه با برنامه‌ای روشن و قابل ارزیابی برای صنایع، نیروگاه‌ها، کشاورزی و سایر منابع.

منبع: ایسنا