رکود بازار لوازم خانگی؛ رو آوردن به تعمیر و دست‌دوم
- هزینه تولید، نوسان قیمت و افت قدرت خرید هم‌زمان بازار لوازم خانگی را زیر فشار برده است
- بخشی از خانوارها به جای خرید کالای نو، تعمیر یا کالای دست‌دوم را انتخاب می‌کنند
- خرید اقساطی در شرایط تورمی با ریسک فروش و کمبود اعتبار روبه‌روست
- خروج از رکود به ثبات سیاست‌گذاری، کاهش هزینه تولید و تقویت قدرت خرید نیاز دارد
به گزارش به‌روزترین‌ها، رکود بازار لوازم خانگی حاصل یک عامل نیست: افزایش هزینه‌های تولید، نوسان قیمت‌ها و کاهش قدرت خرید خانوارها هم‌زمان بازار را تحت فشار گذاشته‌اند. بررسی سه ضلع این بازار، یعنی فروشندگان، تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان، نشان می‌دهد معاملات کم شده و خانوارها پیش از خرید کالای نو، تعمیر یا خرید کالای دست‌دوم را می‌سنجند.
هزینه تمام‌شده از کجا بالا می‌رود؟
قیمت لوازم خانگی از مجموعه‌ای از هزینه‌ها در زنجیره تولید و تأمین شکل می‌گیرد: مواد اولیه، نرخ ارز، تأمین قطعات، حمل‌ونقل و دستمزد. داخلی‌سازی در سال‌های اخیر بیشتر شده، اما بخشی از مواد اولیه، قطعات و تجهیزات همچنان به شرایط ارزی و تجاری وابسته است و تولید داخل هم از این فشار مصون نمانده.
نتیجه، فاصله بیشتر میان قیمت کالا و توان پرداخت خانوار است؛ فاصله‌ای که معاملات را کم می‌کند و رکود را عمیق‌تر.
مسئله فقط گرانی نیست
بی‌ثباتی و پیش‌بینی‌ناپذیری هم بخشی از مشکل است. وقتی هزینه تأمین کالا در فاصله‌های کوتاه تغییر می‌کند، فروشنده برای جایگزینی کالای فروخته‌شده اطمینان ندارد و مصرف‌کننده هم نمی‌تواند درباره زمان خرید تصمیم بگیرد. بخشی از مشتریان خرید را به امید روشن‌تر شدن شرایط عقب می‌اندازند و همین انتظار، همراه با افت قدرت خرید، حجم معاملات را پایین می‌آورد.
تعمیر و دست‌دوم جای خرید نو را می‌گیرد
بسیاری از خانوارها پیش از خرید کالای نو، تعمیر وسیله موجود یا خرید کالای کارکرده را بررسی می‌کنند. این روند درباره کالاهای ضروری مثل یخچال و ماشین لباسشویی پررنگ‌تر است؛ چون نبودشان زندگی روزمره را مختل می‌کند. این تغییر رفتار نشانه سازگاری خانوارها با شرایط است و نشان می‌دهد سیاست‌گذاری باید توان خرید مصرف‌کننده را در نظر بگیرد.
خرید اقساطی؛ راهی با مانع
کاهش قدرت خرید نیاز به روش‌های جایگزین پرداخت را بیشتر کرده، اما خرید اقساطی هم در شرایط تورمی محدودیت دارد. فروشنده نگران است مبلغ دریافتی در آینده برای جایگزینی کالا کافی نباشد و دسترسی گسترده به اعتبار و تسهیلات متناسب با توان بازپرداخت خانوارها هم وجود ندارد. توسعه خرید اعتباری در صورتی کمک می‌کند که ریسک فروش و فشار مالی عرضه‌کنندگان را بالا نبرد.
برای خروج از رکود چه باید کرد؟
بررسی چالش‌های این بازار نشان می‌دهد تمرکز بر قیمت نهایی فروش به‌تنهایی رونق را برنمی‌گرداند. اقدامات پیشنهادی در این بررسی عبارت‌اند از:
- شفافیت در زنجیره قیمت‌گذاری، تا مشخص شود سهم مواد اولیه، قطعات، تولید، حمل‌ونقل و توزیع در افزایش قیمت چقدر است؛
- حمایت از تولید داخل با کاهش هزینه‌ها، تسهیل تأمین مواد اولیه و قطعات، دسترسی به نقدینگی و توسعه قطعه‌سازی داخلی؛
- توسعه خرید اعتباری با مشارکت شبکه بانکی و تسهیلاتی متناسب با توان بازپرداخت خانوارها؛
- ثبات در سیاست‌های اقتصادی و پرهیز از تصمیم‌های ناگهانی.
نقش دولت نباید به کنترل قیمت در مرحله فروش محدود شود؛ بخشی از مشکل در ابتدای زنجیره، از تأمین مواد اولیه و سیاست‌های ارزی تا هزینه تولید و دسترسی به منابع مالی، شکل می‌گیرد. حمایت از تولیدکننده و مصرف‌کننده هم دو هدف متعارض نیستند: سیاستی که فقط قیمت فروش را پایین بیاورد، بدون توجه به هزینه تولید، عرضه و ادامه فعالیت تولیدکنندگان را محدود می‌کند و حمایت از تولید بدون توجه به قدرت خرید خانوارها هم رونق پایدار نمی‌سازد.
در صورت ادامه شرایط فعلی، خرید کالای نو برای بخش بیشتری از خانوارها دشوارتر می‌شود و سهم تعمیر و کالای دست‌دوم افزایش می‌یابد؛ پیامدی که فقط فروشندگان را درگیر نمی‌کند و بر چشم‌انداز تولید لوازم خانگی هم اثر می‌گذارد. عبور از رکود به تعادل میان توان تولید، هزینه تأمین و قدرت خرید خانوارها نیاز دارد.
