چای ایرانی ۲ دلار صادر می‌شود، چای خارجی ۶ دلار وارد
صادرات چای ایرانی با کیلویی ۱٫۵ تا ۲ دلار انجام می‌شود، در حالی که هر کیلوگرم چای وارداتی ۵ تا ۶ دلار به کشور می‌رسد. یک تولیدکننده می‌گوید با این قیمت‌ها صادرات به‌صرفه نیست و راه نجات، فروش چای ایرانی با ارزش افزوده بالاتر است.
به گزارش به‌روزترین‌ها، ابوذر رضاییان، تولیدکننده و کارشناس ارشد چای ایرانی، این شکاف قیمتی را نشانه‌ی ضرورت بازنگری در سیاست‌های صادراتی می‌داند. به گفته‌ی او چون تولید داخلی کفاف مصرف کشور را نمی‌دهد، بخشی از چای صادرشده باید با ارز گران‌تر جایگزین شود و همین حساب را برای کشور زیان‌ده می‌کند.
تولید ۳۰ هزار تن در برابر نیاز ۶۳ هزار تن
چای از محصولات مهم کشاورزی شمال کشور و بخشی از معیشت هزاران خانوار است، اما صنعت آن سال‌هاست با خرد بودن اراضی، گران شدن هزینه‌ها، ضعف بازاریابی و وابستگی به واردات دست‌وپنجه نرم می‌کند. (درباره‌ی ریسک وابستگی غذایی کشور، گفته‌های رییس انجمن ژنتیک را هم بخوانید.)
رضاییان می‌گوید مصرف سرانه‌ی چای از حدود ۱٫۳ کیلوگرم در سال به نزدیک ۷۰۰ گرم رسیده است. با جمعیتی حدود ۹۰ میلیون نفر، نیاز سالانه‌ی کشور حدود ۶۳ هزار تن برآورد می‌شود و تولید داخلی حدود ۳۰ هزار تن است؛ یعنی کسری ۳۵ هزار تنی که باید از راه واردات تامین شود. او پیشنهاد می‌کند واردات بیشتر برای نیمه‌ی دوم سال و بعد از پایان فصل تولید برنامه‌ریزی شود تا به تولیدکننده‌ی داخلی آسیب نرسد، و البته محدودیت بیش از حد هم نباید کمبود و گرانی ایجاد کند.
بیشتر بخوانید: چرا حساب‌های بانکی مودیان مالیاتی مسدود می‌شود؟
برداشت امسال ۱۷ درصد بیشتر شد
به گفته‌ی این تولیدکننده، هوای امسال برای چای مساعد بوده و برداشت برگ سبز نسبت به سال گذشته حدود ۱۷ درصد بالا رفته است. با شروع چین چهارم و ادامه‌ی شرایط مناسب جوی، تولید ممکن است باز هم بیشتر شود.
با این حال کیفیت برگ سبز و رعایت نشدن اصول برداشت در بعضی باغ‌ها بازده را پایین آورده است. در شرایط عادی از هر ۴ کیلو و ۴۰۰ گرم برگ سبز یک کیلو چای خشک به دست می‌آید، اما حالا برای هر کیلو چای خشک حدود ۵ کیلو برگ سبز لازم است. قیمت تمام‌شده‌ی هر کیلوگرم چای خشک هم بین ۲۸۰ تا ۳۲۰ هزار تومان است و افزایش هزینه‌ی بسته‌بندی، دستمزد و انرژی آن را بالا برده است. قیمت تضمینی خرید برگ سبز در سال‌های اخیر حتی تا ۵۰ درصد افزایش یافته، اما هنوز همه‌ی هزینه‌ی باغدار را پوشش نمی‌دهد.
خرده‌مالکی؛ گره اصلی صنعت چای
رضاییان خرده‌مالکی را مهم‌ترین چالش ساختاری می‌داند: بیشتر باغ‌های چای کمتر از ۱٫۵ هکتار مساحت دارند و برنامه‌ریزی یکپارچه برای نگهداری و مدیریت اقتصادی آن‌ها دشوار است. باغی که درست هرس و کوددهی شود می‌تواند سالانه ۱۴ تا ۱۵ تن برگ سبز در هکتار بدهد، اما باغ رهاشده درآمد کشاورز را کم می‌کند. او با اشاره به تجربه‌ی هند و سریلانکا می‌گوید هر واحد تولیدی باید دست‌کم حدود ۱۰۰ هکتار باغ در اختیار داشته باشد تا هرس، برداشت، فرآوری و فروش یکپارچه شود. تسهیلات صندوق حمایت از توسعه‌ی چای و حمایت‌های سازمان چای تا حدی انگیزه‌ی کشاورزان را بالا برده است.
صادرات ۴ هزار تنی با قیمت پایین
امسال حدود ۴ هزار تن چای ایرانی صادر شده که بیشتر مقصدشان کشورهای مستقل مشترک‌المنافع و حاشیه‌ی دریای خزر بوده است؛ هر کیلو با ۱٫۵ تا ۲ دلار. رضاییان تاکید می‌کند هدف باید بالا بردن ارزش صادراتی باشد و نه صرفا حجم: اگر چای ایرانی با ۱۰ تا ۱۲ دلار در کیلوگرم، مثلا در بازار اروپا، فروخته شود، صادرات توجیه اقتصادی پیدا می‌کند. او می‌گوید چای ایرانی چون رنگ، اسانس و افزودنی ندارد ظرفیت حضور در بازارهای باارزش‌تر را دارد. (بازار واردات در حوزه‌ی دیگری را هم می‌توانید در خبر واردات خودرو ایرانیان مقیم خارج ببینید.)
برند ملی هنوز شکل نگرفته است
به گفته‌ی این کارشناس، با وجود این ظرفیت‌ها هنوز برندی ملی که متناسب با کیفیت چای ایرانی باشد ساخته نشده و این کار به سرمایه‌گذاری قابل توجه و حمایت دولت نیاز دارد. بخشی از مصرف‌کنندگان هم به عطر و طعم چای‌های طعم‌دار عادت کرده‌اند؛ پس معرفی درست ویژگی‌های چای ایرانی و شناخت بازار هدف مهم است. او می‌گوید اولویت اول باید رسیدن چای تولیدشده به دست مصرف‌کننده‌ی ایرانی باشد و بعد، توسعه‌ی بازار صادراتی با ارزش افزوده‌ی بالاتر.
رضاییان در پایان تاکید کرده پیوند باغ، کارخانه و بازار و حمایت نظام بانکی از واحدهای تولیدی می‌تواند هزینه‌ها را کم و بهره‌وری را بیشتر کند و برای صنعت چای فرصت شغلی بسازد.
