شمشیر دولبه نرخ سود بین‌بانکی؛ هشدار یک اقتصاددان درباره پیامد گران‌تر شدن پول برای تولید و خود بانک‌ها
- افزایش نرخ سود بین‌بانکی هم تورم و هم رکود می‌آورد
- گودرزی: درمان اضافه‌برداشت با افزایش نرخ بهره مانند درمان با سم است
- پیشنهاد: بانک‌ها یا در سود و زیان شریک شوند یا کارمزد بگیرند
به گزارش به‌روزترین‌ها، حسین گودرزی، اقتصاددان، سیاست تازه بانک مرکزی در بالا بردن نرخ سود بین‌بانکی را شمشیری دولبه خواند و گفت اگر بانک‌ها ریسک فعالیت اقتصادی را نمی‌پذیرند، باید به جای سود، متناسب با خدماتشان کارمزد بگیرند. او این سیاست را برای تولید، سرمایه‌گذاری و حتی خود نظام بانکی زیان‌بار دانست.
انتقاد از سیاست تازه بانک مرکزی
حسین گودرزی، اقتصاددان، در گفت‌وگو با ایسنا تصمیم تازه بانک مرکزی برای بالا بردن نرخ سود بین‌بانکی را نقد کرد و درباره پیامدهای آن برای تولید، سرمایه‌گذاری و ثبات اقتصادی هشدار داد. به گفته او، اگر نرخ سود بانکی به شکل محسوس بالا برود، هزینه تامین مالی بنگاه‌ها جهش می‌کند. این جهش از یک سو هزینه تولید را بالا می‌برد و به تورم دامن می‌زند و از سوی دیگر با عمیق‌تر کردن رکود، فعالیت‌های اقتصادی را با دشواری بیشتری روبه‌رو می‌کند.
گودرزی تاکید کرد که تغییر نرخ بهره در هر اقتصادی با حساسیت و ملاحظه فراوان انجام می‌شود، چون نرخ بهره از متغیرهای کلیدی اقتصاد است و بالا رفتنش بر سرمایه‌گذاری و فعالیت بنگاه‌ها اثر گسترده دارد. او برای نمونه گفت در آمریکا درباره افزایش تنها ۰٫۲۵ درصدی نرخ بهره ماه‌ها بحث و چانه‌زنی می‌شود، اما در اقتصاد ایران نرخ‌ها به شکل محسوس بالا رفته است.
بیشتر بخوانید: الزام بانک‌ها به رساندن نسبت تسهیلات به سپرده در هر استان به ۷۰ درصد تا شهریور ۱۴۰۶
سرمایه‌گذاری به سمت بازارهای غیرمولد می‌رود
به باور این اقتصاددان، یکی از مهم‌ترین آثار افزایش نرخ بهره افت سرمایه‌گذاری است. با بالا رفتن نرخ، سرمایه‌ها به سمت بازارهای غیرمولد حرکت می‌کنند و بخشی از پول‌ها هم در بانک‌ها بلوکه می‌شود. در چنین فضایی بخش مولد اقتصاد برای رقابت با فعالیت‌های غیرمولد و بخش مالی کار دشوارتری خواهد داشت.
گودرزی همچنین از عملکرد بخش مالی در سال‌های اخیر انتقاد کرد و گفت این بخش کارنامه خوبی نداشته و بخش بزرگی از اقتصاد را از صرفه انداخته است. بسیاری از فعالیت‌های اقتصادی که بازدهی‌شان از نرخ سود بدون ریسک کمتر بوده، عملا غیراقتصادی شده‌اند و همین یکی از ریشه‌های بحران‌های اقتصادی است. او افزایش نرخ بهره را به شمشیری دولبه تشبیه کرد: از یک طرف رکود تورمی را به اقتصاد تحمیل می‌کند و از طرف دیگر جلوی سرمایه‌گذاری را می‌گیرد.
ریسک سرمایه‌گذاری و سپرده‌های بانکی
این اقتصاددان یکی از چالش‌های اصلی اقتصاد ایران در شرایط کنونی را مساله سرمایه‌گذاری دانست و گفت در حالی که دشمنان تلاش می‌کنند ریسک سرمایه‌گذاری در ایران را بالا ببرند، سیاست افزایش نرخ بهره هم می‌تواند بخش بزرگی از پروژه‌های سرمایه‌گذاری را غیراقتصادی کند و سرمایه‌ها را به سپرده‌های بانکی و فعالیت‌های بانکی سوق دهد؛ فعالیت‌هایی که در مقایسه با تورم، قدرت خرید قابل‌توجهی ایجاد نمی‌کنند.
زیان این سیاست برای خود بانک‌ها
گودرزی گفت انتظار می‌رفت بانک مرکزی با توجه به پیامدهای گسترده افزایش نرخ بهره محتاط‌تر عمل کند. به گفته او این سیاست برای خود بانک‌ها هم زیان‌آور است. برای نمونه، اقساطی که بانک‌ها بابت تسهیلات میان‌مدت پنج‌ساله و بلندمدت بیست‌ساله دریافت می‌کنند، پس از پنج سال کمتر از ۱۰ درصد و پس از ۲۰ سال کمتر از ۵ درصد قدرت خرید اولیه را دارند.
او افزایش نرخ بهره را به بریدن شاخه‌ای تشبیه کرد که بانک‌ها روی آن نشسته‌اند و گفت این سیاست در نهایت می‌تواند به ضرر خود نظام بانکی تمام شود. به گفته گودرزی، امیدواریم بانک‌ها بتوانند از این وضعیت خارج شوند، چون این سیاست جدا از آنکه آورده اقتصادی مشخصی ندارد، می‌تواند خطر ورشکستگی نظام بانکی را هم بالا ببرد.
افزایش نرخ سود راه درستی برای مهار اضافه‌برداشت نیست
گودرزی در پاسخ به این پرسش که آیا بالا بردن نرخ سود بین‌بانکی می‌تواند اضافه‌برداشت بانک‌ها را مهار کند، گفت این کار راهکار مناسبی برای حل مشکل نیست. به تعبیر او اگر اقتصاد بیمار است، نباید با سم درمانش کرد، بلکه باید داروی درست تجویز شود. بالا بردن نرخ بهره یعنی فشار بیشتر بر اقتصاد و خارج شدن بخش‌های بیشتری از فعالیت‌ها از صرفه.
او گفت برای کنترل اضافه‌برداشت راه‌های دیگری هم وجود دارد و پیشنهاد مشخص‌شان این است که بانک‌ها از سودمحوری فاصله بگیرند و به سمت کارمزدمحوری بروند. با تورم بالای ۸۰ درصد، بازدهی واقعی بسیاری از فعالیت‌های اقتصادی منفی است و درست نیست برای حل مشکل چند بانک دارای اضافه‌برداشت، کل اقتصاد کشور تحت فشار قرار بگیرد و هزینه سرمایه تا این اندازه بالا برود.
به گفته گودرزی، این اقدام صرفه اقتصادی تولید را از بین می‌برد و نخستین بخشی که آسیب می‌بیند خود بانک‌ها هستند. چون این سیاست آورده روشنی برای بانک‌ها ندارد، باید یادمان باشد که هدف اصلی بانک‌ها چیزی جز ایجاد صرفه اقتصادی و کمک به رونق فعالیت‌های اقتصادی نیست.
بانک‌ها یا در سود و زیان شریک شوند یا کارمزد بگیرند
این اقتصاددان درباره راهکار جایگزین گفت بانک نمی‌تواند از فعالیت‌های دارای بازدهی منفی یا از محل منابع مردم صرفا سود بگیرد. بانک‌های ایران در حال حاضر از منابع مردم هم سود دریافت می‌کنند و این رویه درست نیست.
بیشتر بخوانید: سقف انتقال وجه در پایا، پل و ساتنا بالا رفت؛ جزییات حدود جدید
به باور او بانک‌ها باید متناسب با نوع مشارکتشان در فعالیت‌های اقتصادی درآمد کسب کنند. اگر بانکی وارد یک فعالیت اقتصادی می‌شود، باید در سرمایه‌گذاری و سود و زیان آن سهیم باشد و ریسک میان دو طرف تقسیم شود. نمی‌شود تسهیلات داد، همه ریسک سرمایه‌گذاری را به وام‌گیرنده سپرد و در هر شرایطی سود خود را گرفت.
گودرزی افزود اگر بانک ریسک فعالیت اقتصادی را نمی‌پذیرد، باید متناسب با خدماتی که عرضه می‌دهد کارمزد بگیرد و فقط در قراردادهای مشارکتی که ریسک را با طرف مقابل تقسیم می‌کند، حق سهیم شدن در سود و زیان را دارد. او با تاسف گفت در نظام بانکی ایران وضعیت نادرستی شکل گرفته؛ بانک‌ها چه فعالیت اقتصادی سودآور باشد و چه زیان‌ده، همچنان سود خود را می‌گیرند، در حالی که مشارکت واقعی در اقتصاد باید بر پایه تقسیم سود و زیان و پذیرش ریسک از سوی هر دو طرف باشد.
پرسش‌های پرتکرار
چرا افزایش نرخ سود بین‌بانکی شمشیر دولبه است؟
چون از یک سو هزینه تولید و تورم را بالا می‌برد و از سوی دیگر با تشدید رکود، جلوی سرمایه‌گذاری را می‌گیرد.
راهکار پیشنهادی گودرزی برای اضافه‌برداشت بانک‌ها چیست؟
حرکت بانک‌ها از سودمحوری به کارمزدمحوری و مشارکت واقعی در سود و زیان فعالیت‌های اقتصادی.
افزایش نرخ بهره چه آسیبی به خود بانک‌ها می‌زند؟
قدرت خرید اقساط بلندمدت را به شدت می‌کاهد و به باور او می‌تواند خطر ورشکستگی نظام بانکی را بالا ببرد.
