اقتصاد دیجیتال در تنگنای محدودیت اینترنت
با گذشت هفتهها از اعمال محدودیت بر دسترسی به اینترنت بینالملل، فضای اقتصادی کشور—بهویژه حوزه فناوری و کسبوکارهای آنلاین—در شرایط پیچیدهای قرار گرفته است. اگرچه مسئولان از تدوین بستههای حمایتی و برنامهریزی برای بازگرداندن دسترسی «بدون تبعیض» خبر میدهند، اما واقعیت میدانی نشان میدهد که اختلال ایجادشده در زنجیره فعالیت شرکتهای دیجیتال، شدیدتر از آن است که با حمایت کوتاهمدت جبران شود.
آغاز محدودیتها و پیامدهای فوری بر بازار دیجیتال
امیر شهبازی | بهگزارش بهروزترینها محدودیتها از ۹ اسفند و در پی حملات نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه کشور اعمال شد. اگرچه انتظار میرفت با فروکش کردن درگیریها این محدودیتها برداشته شود، اما همچنان ادامه دارد. نتیجه آن، کاهش ترافیک ورودی پلتفرمها، افت شدید فروش، اختلال در ارائه خدمات و کاهش توان رقابتی شرکتها در بازار داخلی و خارجی بوده است.
کارشناسان حوزه اقتصاد دیجیتال بر این باورند که اثرات کوتاهمدت این محدودیتها—مانند کاهش بازدید و اختلال در فرایندهای تبلیغاتی—تنها بخش کوچکی از آسیبهای وارده است. پیامد اصلی، از دست رفتن بازار، کاهش اعتماد کاربران و توقف پروژههایی است که شرکتها پیشتر برای گسترش فعالیت خود برنامهریزی کرده بودند.
پیشبینیها از سقوط درآمد؛ زیانی که از مرز ۵۰ درصد عبور کرد
بررسیها نشان میدهد بسیاری از شرکتها با سقوط چشمگیر درآمد مواجه شدهاند؛ بهطوری که برخی فعالان دیجیتال از کاهش بیش از ۵۰ درصدی فروش و قراردادها خبر میدهند. در نگاه کلانتر، آمارهای اولیه وزارت ارتباطات حکایت از آن دارد که در دوره ۱۲ روزه التهاب اخیر، کسبوکارهای لایه اصلی اقتصاد دیجیتال روزانه حدود ۵۰۰ میلیارد تومان زیان دیدهاند و مجموع خسارت لایههای دوم و سوم به حدود ۲ همت در روز رسیده است.
با این حال، مقامات وزارت ارتباطات تأکید کردهاند که ارزیابی نهایی تنها پس از بررسی دقیق صورتهای مالی و همکاری مرکز آمار ایران قابل انتشار است.
بسته حمایتی ۲ هزار میلیارد تومانی؛ مُسکّنی برای جبران آسیبها
در پی افزایش فشار فعالان فناوری و تایید گسترده خسارتها از سوی مسئولان، دولت تصمیم به ارائه بسته تسهیلات ۲ هزار میلیارد تومانی برای شرکتهای حوزه اقتصاد دیجیتال گرفت. این بسته با سه هدف اصلی طراحی شده است:
- جلوگیری از توقف فعالیت شرکتها
- حفظ اشتغال نیروهای متخصص
- ایجاد امکان ادامه پروژههای توسعهای در شرکتهای دانشبنیان
طبق تفاهمنامه میان وزارت ارتباطات و صندوق نوآوری و شکوفایی، شناسایی شرکتهای مشمول، ارزیابیهای مالی و فنی و نظارت بر نحوه هزینهکرد این تسهیلات بهصورت مشترک انجام میشود.
با وجود این، برخی فعالان بازار معتقدند رقم مذکور تنها برای پوشش بخشی از خسارات کوتاهمدت کافی است و تا زمان بازگشت عادی اینترنت، وضعیت پایدار نخواهد شد.
راهکار اضطراری برای بخش خصوصی: ارائه اینترنت بینالملل در اتاق بازرگانی تهران
بهدلیل اختلال گسترده در فعالیت صادرکنندگان، واردکنندگان و شرکتهای خدمات بینالمللی، اتاق بازرگانی تهران در اقدامی اضطراری، دسترسی به اینترنت جهانی را برای اعضای خود در ساختمان اصلی فراهم کرد.
با این حال، این دسترسی محدود بوده و بهگفته فرشید شکرخدایی، رئیس کمیسیون سرمایهگذاری اتاق ایران، تجار امکان اتصال تلفن همراه یا شبکه دفتر خود را ندارند و صرفاً با حضور فیزیکی در محل اتاق میتوانند از این امکان استفاده کنند.
این اقدام نشان میدهد که نیاز به اینترنت بینالملل در حوزه تجارت و خدمات برونمرزی، بیش از توان شرکتها برای توقف فعالیت حتی به مدت کوتاه است.
چالش جدی فریلنسرها؛ تلاش برای ساماندهی و رفع محدودیت
یکی از گروههایی که عملاً بیشترین آسیب را از محدودیت اینترنت دیدهاند، فریلنسرها و نیروهای متخصصی هستند که درآمدشان وابستگی مستقیم به ارتباط با کارفرمایان خارجی دارد.
در سومین نشست سال ۱۴۰۵ فعالان اقتصاد دیجیتال، موضوع تعیین تکلیف دسترسی فریلنسرها بهعنوان اولویتی فوری مطرح شد. بر اساس اعلام سازمان نظام صنفی رایانهای، برنامهای برای ساماندهی و ثبت فریلنسرها در حال اجراست تا دسترسی آنان به اینترنت جهانی سریعتر برقرار شود.
از سوی دیگر، محسن پاشا، سرپرست معاونت امنیت مرکز ملی فضای مجازی، اعلام کرده فهرست کسبوکارها و گروههای حرفهای مشمول رفع محدودیت از پنج نهاد اصلی—including اتاق بازرگانی و سازمان نصر—دریافت شده و روند اتصال آنها در حال پیگیری است.
نشانههایی از رفع محدودیت برخی سایتهای علمی؛ اما نامشخص و بدون اعلام رسمی
در روزهای اخیر گزارشهای غیررسمی منتشر شده که نشان میدهد دسترسی به برخی وبسایتهای علمی، دانشگاهی و تخصصی بدون محدودیت شده است.
اگرچه این گزارشها هنوز تأیید رسمی نشدهاند، اما بهنظر میرسد این روند براساس فهرستهای مورد تایید نهادهای مسئول در حال اجراست.
وزیر علوم نیز در هفته جاری اعلام کرده همکاری میان این وزارتخانه و وزارت ارتباطات برای ارائه پهنای باند مناسب به دانشگاهها آغاز شده و قرار است بستههای رایگان نیز برای پژوهشگران در نظر گرفته شود؛ اقدامی که هنوز وارد مرحله اجرا نشده است.
وزیر ارتباطات: اینترنت طبقاتی نداریم و دسترسی باید برای همه آزاد باشد
سید ستار هاشمی، وزیر ارتباطات، در تشریح اقدامات این وزارتخانه برای حفظ پایداری خدمات در دوره اخیر گفت که تلاش شده اختلالی در ارائه خدمات عمومی از جمله بانکداری، پست و سامانههای دولت الکترونیک ایجاد نشود.
او با انتقاد از برداشتهایی مبنی بر تفکیک دسترسی کاربران، تأکید کرد: «اینترنت طبقاتی وجود ندارد و همه مردم باید به شبکه جهانی با کیفیت مناسب دسترسی داشته باشند.»
وزیر ابراز امیدواری کرد که شرایط عادی اینترنت «در کوتاهترین زمان» بازگردد.
جمعبندی: شرط اصلی بازسازی اقتصاد دیجیتال، بازگشت کامل اینترنت بینالملل
تداوم محدودیتهای اینترنتی نهتنها فعالیت روزمره شرکتها را مختل کرده، بلکه تهدیدی مستقیم برای آینده اکوسیستم اقتصاد دیجیتال کشور بهشمار میرود.
زیان مالی گسترده، از دست رفتن بازارهای داخلی و خارجی، کاهش سرعت نوآوری و تضعیف شرکتهای دانشبنیان، نشانههایی آشکار از پیامدهای این محدودیتهاست.
درحالیکه بستههای حمایتی و اقدامات موردی میتوانند بخشی از آسیبها را جبران کنند، متخصصان این حوزه معتقدند تنها راه واقعی برای جلوگیری از تبعات بلندمدت، بازگشت کامل، پایدار و بدون تبعیض دسترسی به اینترنت بینالملل است؛ امری که آینده اقتصاد دیجیتال و جایگاه ایران در بازار فناوری به آن وابسته است.
