چرا خودرو گران شد؟ ریشه بحران در توقف عرضه است، نه کمبود فولاد
کارشناسان معتقدند افزایش ناگهانی قیمتها در بازار خودرو، بیش از آنکه به کمبود فولاد یا عوامل بیرونی مربوط باشد، نتیجه کاهش شدید عرضه و قفلشدن فرآیند تحویل خودرو است؛ شرایطی که بازار را به سمت حباب قیمتی و تقاضای سرمایهای سوق داده است.
به گزارش بهروزترینها یک کارشناس صنعت خودرو با رد ارتباط مستقیم میان گرانی خودرو و کمبود فولاد، تأکید میکند عامل اصلی نوسانات اخیر را باید در کاهش عرضه جستوجو کرد. به گفته او، هر زمان تولید یا ورود خودرو به بازار با اختلال مواجه شود، قیمتها بهطور طبیعی مستعد جهش و نوسان خواهند شد.
عماد جعفری، کارشناس صنعت خودرو، در گفتوگویی که با ایسنا انجام داده است، با اشاره به برداشتهای رایج در خصوص دلایل افزایش قیمت خودرو توضیح میدهد: برخلاف تصور عمومی، جهشهای اخیر قیمت خودرو ناشی از افزایش نرخ ارز یا شرایط جنگی نیست. تجربه دورههای گذشته نشان داده که در زمانهایی که خرید و فروش واقعی شکل نمیگیرد، قیمتهای هیجانی ماندگار نیستند، اما شرایط فعلی به دلیل کاهش واقعی عرضه، متفاوت شده است.
توقف عرضه؛ عامل پنهان التهاب بازار
به گفته جعفری، نکته قابلتوجه در این دوره، کاهش شدید عرضه خودرو از سوی خودروسازان داخلی و شرکتهای مونتاژکننده است. وقتی بازاری بزرگ با تقاضای بالا مواجه باشد اما خودرو به آن تزریق نشود، زمینه برای قیمتسازی و التهاب فراهم میشود. نتیجه چنین شرایطی، اعلام قیمتهای غیرواقعی برای خودروهایی مانند پژو ۲۰۷ است؛ قیمتهایی که در بسیاری موارد حتی منجر به معامله واقعی هم نمیشوند.
او با اشاره به تجربه بازار خودروهای وارداتی در ماههای پایانی سال گذشته میگوید: در مقاطعی که تعداد قابلتوجهی خودروی وارداتی وارد بازار شد، قیمتها بلافاصله کاهش یافت. این تجربه نشان میدهد که عرضه واقعی میتواند حتی در شرایط بحرانی نیز بازار را آرام کند، اما وقتی قیمت خودروهای داخلی جهشی بالا میرود، فروشندگان خودروهای وارداتی نیز قیمتهای خود را متناسب با آن افزایش میدهند.
جهشهای قیمتی بدون پشتوانه
این کارشناس صنعت خودرو روند فعلی بازار را غیرمنطقی توصیف میکند و میافزاید: در هفتههای اخیر، برخی خودروها ظرف یک شب با افزایش قیمتی بسیار بالا مواجه شدهاند، بدون آنکه تغییری بنیادین در هزینه تولید یا شرایط بازار رخ داده باشد. اگرچه نوسان نرخ ارز میتواند به التهاب دامن بزند، اما عامل اصلی این وضعیت، کاهش عرضه و محدود شدن جریان خودرو در بازار است.
به گفته جعفری، حتی کندی یا توقف مقطعی تولید نیز نمیتواند چنین شوک قیمتی شدیدی را توجیه کند، چراکه بسیاری از خودروسازان برای ماهها مواد اولیه و قطعات در اختیار داشتهاند و نهایتاً کاهش تولید میتوانست محدود و قابل مدیریت باشد. با این حال، برخی شرکتهای بزرگ عملاً عرضه خودرو را کاهش دادند و همین موضوع باعث شد بازار با کمبود شدید خودرو مواجه شود.
کاهش عرضه و افزایش تقاضای سرمایهای
او با اشاره به برهم خوردن تعادل عرضه و تقاضا در بازار خودرو توضیح میدهد که در شرایط فعلی، عرضه خودرو بهشدت کاهش یافته و حتی خودروهایی که در گذشته فروخته شدهاند نیز هنوز به مشتریان تحویل داده نشدهاند. وجود تعهدات معوق نشان میدهد چرخه عرضه با اختلال جدی روبهرو شده است.
جعفری تأکید میکند در چنین فضایی بخشی از تقاضای بازار دیگر مصرفی نیست، بلکه ماهیت سرمایهای پیدا کرده است. به بیان دیگر، برخی افراد برای استفاده شخصی وارد بازار خودرو نمیشوند، بلکه با هدف سرمایهگذاری و کسب سود اقدام به خرید میکنند. این موضوع باعث ایجاد تقاضای کاذب و شکلگیری حباب قیمتی میشود.
واردات؛ راهی برای آرام کردن بازار
این کارشناس صنعت خودرو در ادامه راهکار اصلی کنترل قیمتها را افزایش عرضه از طریق واردات میداند. به اعتقاد او، اگر واردات خودرو با تعرفههای پایین و شرایط سادهتر انجام شود، بازار میتواند به تعادل برسد و قیمتها نیز کنترل شود.
او پیشنهاد میدهد تعرفه واردات خودرو کاهش یابد تا مردم بتوانند با هزینه منطقیتر خودرو تهیه کنند. چنین سیاستی علاوه بر کمک به کنترل قیمتها، میتواند درآمدی شفاف برای دولت نیز ایجاد کند.
جعفری با اشاره به قیمت برخی خودروهای خارجی میگوید در بسیاری از کشورها خودروهایی با فناوری بهروز و امکانات مناسب با قیمتهایی کمتر از برخی محصولات داخلی عرضه میشوند. به گفته او، بسیاری از خودروهای داخلی همچنان بر پایه فناوریهای قدیمی تولید میشوند و همین موضوع رقابتپذیری آنها را کاهش داده است.
گرانی خودرو و تأثیر آن بر سایر بازارها
به اعتقاد این کارشناس، افزایش شدید قیمت خودرو تنها به این بازار محدود نمیماند و به مرور بر سایر بخشهای اقتصادی نیز اثر میگذارد. وقتی قیمت خودروهای اقتصادی به ارقام بسیار بالا میرسد، این افزایش هزینه به شکل غیرمستقیم بر قیمت کالاها و خدمات دیگر نیز تأثیر میگذارد.
او معتقد است کنترل تورم در بازار خودرو میتواند نقش مهمی در مدیریت تورم در سایر بخشهای اقتصاد داشته باشد.
کمبود فولاد؛ دلیلی برای توقف تولید نیست
جعفری در بخش دیگری از سخنان خود به موضوع کمبود فولاد اشاره میکند و توضیح میدهد که بسیاری از خودروسازان و قطعهسازان معمولاً برای چند ماه مواد اولیه مورد نیاز خود را در انبار دارند. بنابراین توقف تولید را نمیتوان بهطور مستقیم به کمبود فولاد نسبت داد.
او همچنین یادآور میشود که در صورت بروز محدودیت در تأمین داخلی، امکان واردات فولاد از کشورهای مختلف وجود دارد و از نظر مسیرهای لجستیکی نیز ایران به بنادر جنوبی و شمالی دسترسی دارد. به همین دلیل، از نظر تأمین مواد اولیه محدودیت جدی وجود ندارد.
ضرورت اصلاح ساختار صنعت خودرو
این کارشناس در پایان تأکید میکند صنعت خودرو ایران برای خروج از شرایط فعلی نیازمند اصلاحات جدی در شیوه مدیریت و ساختار تولید است. او با اشاره به تجربه کشورهایی مانند چین و هند میگوید این کشورها با ایجاد مشارکتهای هدفمند با شرکتهای بینالمللی و الزام به انتقال فناوری توانستهاند صنعت خودروسازی خود را به سرعت توسعه دهند.
به گفته جعفری، استفاده از تجربیات موفق جهانی، افزایش رقابت و توجه به مدیریت کارآمد میتواند مسیر بهبود صنعت خودرو ایران را هموار کند.
