آموزش نسل آینده؛ راهکار مقابله با چالش‌های محیط‌زیستی

به گزارش به‌روزترین‌ها، معاون آموزش و مشارکت‌های مردمی سازمان حفاظت محیط‌زیست گفت حل چالش‌های محیط‌زیستی کشور نیازمند همبستگی ملی و اجتماعی، تقویت ارزش‌های اخلاقی و آموزش نسل‌های آینده است؛ اما تاکید کرد آموزش به‌تنهایی برای تغییر رفتار جامعه کافی نیست.

هادی کیادلیری شنبه ۲۵ مهر در اختتامیه دومین رویداد علمی آموزشی کتاب «انسان و محیط‌زیست» ویژه دبیران و دانش‌آموزان پایه یازدهم گفت در گذشته انسان خود را ناظر و محیط‌زیست را منظره‌ای در برابر خود می‌دانست، اما امروز ضرورت بازنگری در این نگاه و توجه به مسوولیت انسان در قبال محیط‌زیست بیش از گذشته احساس می‌شود.

چالش‌های محیط‌زیستی یک‌روزه به وجود نیامده‌اند

کیادلیری گفت این مشکلات در نتیجه‌ی عملکرد یک یا دو دستگاه یا در یک بازه‌ی کوتاه ایجاد نشده‌اند؛ بنابراین حل آن‌ها هم از عهده‌ی یک دستگاه بیرون است و به وفاق، همبستگی ملی و مشارکت اجتماعی نیاز دارد. به گفته‌ی او، احترام به طبیعت، قناعت و هماهنگی با محیط طبیعی از اصولی بوده که در فرهنگ و شیوه زندگی ایرانیان جایگاه داشته است و فاصله گرفتن از آن و مصرف بیش از ظرفیت‌های زیستی می‌تواند خسارت‌های جبران‌ناپذیری به محیط‌زیست وارد کند.

بیشتر بخوانید: حمل بار ناایمن؛ مسوولیت با شرکت و راننده است

وی گفت اگر نگاه ما به محیط‌زیست تغییر نکند، اقدامات انجام‌شده نیز در بسیاری موارد به تثبیت شرایط موجود محدود می‌شود و نمی‌تواند راهکاری اساسی برای عبور از بحران‌های محیط‌زیستی باشد. او آموزش و آگاهی‌بخشی به کودکان، نوجوانان و جوانان را از مهم‌ترین راهکارهای ایجاد این تحول دانست.

پیشگیری به جای جبران

معاون آموزش و مشارکت‌های مردمی حفاظت محیط‌زیست مفهوم «حفاظت» را چنین تعریف کرد: جلوگیری از تبدیل آسیب‌های بالقوه به صدمات بالفعل. به گفته‌ی او، وقتی خسارت‌های محیط‌زیستی رخ می‌دهند، جبران آن‌ها بسیار دشوار و در برخی موارد غیرممکن می‌شود. او افزود یکی از دلایل دشواری مقابله با مشکلات محیط‌زیستی، تمرکز بر اقدامات پس از بروز آسیب‌هاست؛ در حالی که با توجه به محدودیت‌های موجود، پیشگیری از تخریب طبیعت اهمیت بیشتری دارد.

چرا آموزش به‌تنهایی کافی نیست؟

کیادلیری با تاکید بر ضرورت آموزش محیط‌زیستی از دوران کودکی گفت آگاهی به‌تنهایی نمی‌تواند به تغییر رفتار منجر شود، زیرا عادت‌ها گاهی از آگاهی افراد قوی‌تر عمل می‌کنند؛ از این رو باید آموزش و شکل‌گیری عادت‌های صحیح از سال‌های ابتدایی زندگی مورد توجه قرار بگیرد.

او افزود تجربه‌ی برنامه‌های محیط‌زیستی نشان می‌دهد آموزش لزوماً به تغییر پایدار رفتار جامعه منجر نمی‌شود. به گفته‌ی وی، افراد در انتخاب رفتارهایشان علاوه بر آگاهی، تحت تاثیر عواملی مانند هزینه و فایده، سهولت انجام کار، پیامدهای رفتار، بازخورد اجتماعی و انگیزه‌های درونی قرار دارند.

بیشتر بخوانید: پزشکیان: امروز از واردات بنزین بی‌نیاز شده‌ایم

مثالی که او زد رهاسازی زباله در طبیعت است: آگاهی از زیان آن لزوماً مانع این رفتار نمی‌شود؛ اگر رها کردن زباله آسان و بدون هزینه باشد، اما جمع‌آوری و انتقال اصولی آن دشواری داشته باشد و مشوق یا بازخورد مثبتی نیز برای رفتار صحیح وجود نداشته باشد، صرف افزایش آگاهی نمی‌تواند رفتار جامعه را در مقیاسی گسترده و پایدار تغییر دهد.

چهار محور رویکرد تغییر رفتار

کیادلیری گفت سیاست‌گذاری‌های محیط‌زیستی باید از آموزش صرف به سمت طراحی سازوکارهای موثر برای تغییر رفتار حرکت کند. او چهار محور اصلی این رویکرد را چنین برشمرد:

به گفته‌ی وی، آموزش نباید فعالیتی مستقل و جدا از سایر سیاست‌های اجتماعی تلقی شود، بلکه باید یکی از اجزای یک نظام جامع برای تغییر رفتار باشد؛ نظامی که در آن رفتارهای مطلوب پیامدهای مثبت و رفتارهای زیان‌بار هزینه‌های قابل درک داشته باشند.

عبور از شش مرز زیستی

معاون آموزش و مشارکت‌های مردمی سازمان حفاظت محیط‌زیست گفت: «ما از ۶ مرز زیستی تعیین‌شده عبور کردیم» و این را با مثالی از کارمندی تشریح کرد که تا دهم ماه حقوقش را تمام کرده است؛ یعنی ظرفیت زیستی را پیش‌خور کرده‌ایم. وی گفت باید به محیط‌زیست و ظرفیت زیستی کشور هم توجه شود. او به تحقیقاتی در سال ۲۰۲۴ اشاره کرد، اما رتبه‌ای که برای ایران بیان کرد، با تعداد کشورهای بررسی‌شده هماهنگ نیست؛ به همین دلیل این عدد را نمی‌آوریم.