مادربمب‌ها چیست؟ مشخصات، قدرت و سوابق استفاده از موآب
- مادربمب‌ها نام غیررسمی بمب GBU-43/B موآب است
- موآب حدود ۹٫۸ تن وزن و قدرتی نزدیک به ۱۱ تن تی‌ان‌تی دارد
- تنها کاربرد جنگی شناخته‌شده آن در افغانستان سال ۲۰۱۷ بود
- تحلیلگران، علنی شدن این گزینه را بخشی از عملیات روانی می‌دانند
۹ هزار و ۸۰۰ کیلوگرم فولاد و مواد منفجره از دل یک هواپیمای ترابری رها می‌شود، با چتر و باله‌های کنترلی به سمت زمین می‌آید و چند متر بالاتر از خاک منفجر می‌شود. این صحنه‌ای است که این روزها دوباره در خبرها شنیده می‌شود: بمبی که نامش را از «مادر همه بمب‌ها» گرفته و هیچ‌وقت در جنگ زیاد استفاده نشده است.
به گزارش سی‌ان‌ان در ۲۳ مهر ۱۴۰۵ (۱۵ اکتبر ۲۰۲۶)، ارتش آمریکا گزینه استفاده از «مادربمب‌ها» را بررسی می‌کند. مادربمب‌ها نام غیررسمی بمب GBU-43/B موآب است؛ یکی از سنگین‌ترین بمب‌های غیرهسته‌ای آمریکا. این بمب چه توانی دارد، تا امروز کجا استفاده شده و چرا علنی شدن نامش اهمیت دارد؟
به گزارش به‌روزترین‌ها، موآب برای انفجار در هوا و ایجاد موج انفجاری گسترده طراحی شده، نه نفوذ در اعماق زمین؛ و بخشی از اهمیتش، اثر روانی آن است.
بیشتر بخوانید: تعرفه کالاهای کانادایی عوض شد؛ برخی حذف و اقلام تازه اضافه
مادربمب‌ها دقیقا چیست؟
«مادربمب‌ها» عنوان غیررسمی بمب GBU-43/B است که ارتش آمریکا آن را با نام «موآب» (بمب هوایی با انفجار عظیم) می‌شناسد. این بمب برای حمل در هواپیماهای ترابری طراحی شد و پس از رها شدن، سامانه ناوبری و باله‌های کنترلی آن را به سمت مختصات هدف هدایت می‌کنند.
| ویژگی | مقدار |
|---|---|
| وزن کل | حدود ۹٬۸۰۰ کیلوگرم |
| مواد منفجره (H-6) | حدود ۸٬۴۸۰ کیلوگرم |
| طول | حدود ۹٫۲ متر |
| قطر | حدود ۱۰۳ سانتی‌متر |
| قدرت انفجار | حدود ۱۱ تن تی‌ان‌تی |
| هدایت | ناوبری اینرسی و جی‌پی‌اس با باله‌های کنترلی |
نام «مادر همه بمب‌ها» از کجا آمد؟
نام رسمی این سلاح عبارتی فنی درباره انفجار هوایی عظیم است، اما در رسانه‌ها با لقب «مادر همه بمب‌ها» معروف شد؛ لقبی که از عبارت «مادر همه جنگ‌ها» در دهه ۱۹۹۰ الهام گرفته شده است. همین لقب باعث شده نام آن در تیترها همیشه پرطنین‌تر از توان واقعی‌اش باشد و مرز بین قدرت نمایشی و توان عملیاتی کمرنگ شود.
تاریخچه ساخت و آزمایش موآب
موآب در آستانه جنگ عراق در سال ۲۰۰۳ ساخته شد. طراحان آن را برای هدف‌هایی در سطح زمین و برای ایجاد شوک روانی در نیروهای دشمن می‌خواستند. بنا بر گزارش‌ها حدود ۱۵ فروند از آن ساخته شد و چند فروند به منطقه خلیج فارس منتقل شد، اما در آن جنگ هیچ‌کدام استفاده نشد.
| سال | رویداد |
|---|---|
| حدود ۲۰۰۲ | آغاز طراحی و توسعه برای ارتش آمریکا |
| مارس ۲۰۰۳ | نخستین آزمایش رسمی بمب در آمریکا |
| ۲۰۰۳ | آزمایش دوم و انتقال تعدادی بمب به منطقه؛ بدون استفاده در جنگ عراق |
| ۲۰۰۷ | روسیه از بمب خود با نام «پدر همه بمب‌ها» رونمایی کرد |
| ۲۰۱۷ | نخستین و تنها کاربرد جنگی شناخته‌شده موآب در افغانستان |
بمب روسی با لقب «پدر همه بمب‌ها» را مسکو قدرتمندتر از موآب معرفی کرد، اما این ادعا از منابع مستقل تایید دقیق نشده است.
یک بمب چگونه از هواپیما به هدف می‌رسد؟
مسیر رهاسازی موآب با بمب‌های معمولی تفاوت دارد، چون جثه آن اجازه نمی‌دهد زیر بال هواپیما بسته شود.
بمب روی پالت داخل بدنه ترابری قرار می‌گیرد و از رمپ عقب بیرون کشیده می‌شود.
چتر در لحظات نخست سقوط بمب را پایدار می‌کند و از هواپیما جدا می‌سازد.
ناوبری و باله‌های کنترلی مسیر فرود را روی هدف تنظیم می‌کنند.
بمب پیش از برخورد کامل با زمین منفجر می‌شود تا موج انفجاری در سطح پخش شود.
انفجار در هوا یا نفوذ به زمین؟
تفاوت اصلی موآب با بمب‌های سنگرشکن در شیوه کار است. موآب برای انفجار در ارتفاع کم و ایجاد موج انفجاری گسترده ساخته شده است. این موج در سطح زمین، روی نیروهای پیاده، خودروها و ساختمان‌های سبک بیشترین اثر را دارد. در مقابل، بمب سنگرشکن باید پیش از انفجار عمق زیادی را بشکافد.
موآب برای پاک کردن سطح ساخته شده، نه برای شکافتن کوه.
به همین دلیل، کارشناسان نظامی موآب را سلاحی با اثر سطحی گسترده می‌دانند، نه ابزاری برای نابودی تاسیسات در اعماق زمین.
افغانستان ۲۰۱۷؛ تنها کاربرد جنگی
موآب در ۲۳ فروردین ۱۳۹۶ (۱۳ آوریل ۲۰۱۷) نخستین و تا جایی که منابع باز نشان می‌دهند تنها بار در جنگ استفاده شد. هدف، مجموعه‌ای از تونل‌ها و پایگاه‌های داعش در ولایت ننگرهار در شرق افغانستان بود.
| مورد | جزییات |
|---|---|
| محل | ولایت ننگرهار، افغانستان |
| تاریخ | ۱۳ آوریل ۲۰۱۷ |
| هدف | شبکه تونل و پایگاه‌های داعش |
| تلفات اعلام‌شده | طبق گزارش مقام‌های افغان، حدود ۹۴ نفر |
| وضعیت آمار | به‌طور کامل از منابع مستقل تایید نشده است |
هزینه ساخت هر فروند موآب را در برآوردهای رسانه‌ای حدود ۱۶ میلیون دلار نوشته‌اند. منتقدان می‌گفتند اثر نظامی آن با هزینه‌اش نمی‌خواند و استفاده از آن بیشتر جنبه نمایشی داشت.
موآب یا GBU-57؛ تفاوت در چیست؟
بمب GBU-57 ام‌اواپی سنگین‌تر است اما مواد منفجره کمتری دارد، چون بدنه آن برای تحمل نفوذ در خاک و بتن ضخیم ساخته شده است. این دو بمب دو فلسفه متفاوت دارند: یکی گسترش انفجار در سطح، دیگری رسیدن به عمق.
| معیار | موآب | GBU-57 ام‌اواپی |
|---|---|---|
| وزن | حدود ۹٫۸ تن | حدود ۱۳٫۶ تن |
| مواد منفجره | حدود ۸٫۵ تن | حدود ۲٫۴ تن |
| شیوه اثر | موج انفجاری سطحی | نفوذ عمیق پیش از انفجار |
| هواپیمای حامل | ترابری سنگین | بمب‌افکن بی-۲ |
| مناسب برای | اهداف سطحی و تونل‌های کم‌عمق | سازه‌های عمیق و سنگرشده |
مشکل هواپیمای حامل
موآب بیش از حد بزرگ است و باید از هواپیمای ترابری رها شود. نسخه‌های ام‌سی-۱۳۰ که برای این کار استفاده می‌شدند، بنا بر گزارش‌ها دیگر در خدمت نیستند. هواپیمای کم‌سرعت و بزرگ نیز در برابر پدافند هوایی پیشرفته آسیب‌پذیر است و نیازمند پوشش جنگنده و مقابله الکترونیکی گسترده خواهد بود.
موآب؛ سلاح میدان یا ابزار عملیات روانی؟
از همان آغاز، بخشی از ارزش موآب در اثر روانی آن بود. انفجاری که ابر قارچی‌شکل غول‌پیکر می‌سازد و صدایش از فاصله دور شنیده می‌شود، پیش از آنکه ضربه نظامی بزند، پیام می‌دهد. کارشناسان، علنی کردن بررسی این گزینه را هم بخشی از عملیات روانی ارتش آمریکا می‌دانند.
لقب «مادر همه بمب‌ها» ذهن مخاطب را پیش از هر داده فنی درگیر می‌کند.
ابر انفجار و فیلم‌های منتشرشده از آزمایش و کاربرد ۲۰۱۷ بخشی از پیام بازدارندگی شد.
خبر بررسی یک گزینه، بدون اعلام تصمیم، مخاطب را در حالت انتظار و نگرانی نگه می‌دارد.
علنی شدن یک گزینه نظامی به معنای تصمیم برای اجرای آن نیست. هرگونه استفاده از موآب به تایید رییس‌جمهور آمریکا نیاز دارد و تا زمانی که چنین تصمیمی اعلام نشده، بخش مهمی از ماجرا پیام‌رسانی است.
جمع‌بندی
مادربمب‌ها سلاحی مهیب اما تخصصی است: برای اهداف سطحی و گسترده ساخته شده و نه برای شکافتن کوه. تنها سابقه جنگی‌اش به افغانستان ۲۰۱۷ برمی‌گردد و هواپیمای حامل آن آسیب‌پذیر است. به همین دلیل، بخش مهمی از اهمیت آن، جنبه پیام‌رسانی و عملیات روانی دارد.
