چالش‌های زنجیره تامین دارو در جنگ و تحریم
- سخنگوی سازمان غذا و دارو می‌گوید معیار اصلی موفقیت، دسترسی بیمار به داروی باکیفیت، ایمن و قابل‌پرداخت در زمان نیاز است.
- به گفته او، تامین به‌موقع ارز و نقدینگی، پرداخت مطالبات، تقویت تولید داخل، نظارت بر توزیع و پوشش بیمه‌ای باید هم‌زمان دنبال شود.
- او تثبیت مطلق قیمت دارو را راهکار پایدار نمی‌داند و می‌گوید افزایش هزینه‌ها نباید بدون بررسی و ضابطه به بیمار منتقل شود.
هاشمی، سخنگوی سازمان غذا و دارو، می‌گوید تامین ارز، واردات مواد اولیه، تولید، توزیع و بیمه حلقه‌های یک زنجیره‌اند و اختلال در هر کدام می‌تواند دسترسی بیماران به دارو را مختل کند. ملاک ارزیابی بازار دارو در شرایط جنگ و تحریم باید دسترسی واقعی بیمار باشد، نه فقط موجود بودن دارو در انبار.
به گزارش به‌روزترین‌ها، محمد هاشمی روز چهارشنبه درباره چالش‌های زنجیره تامین دارو توضیح داد و گفت مدیریت این بازار به همکاری هماهنگ دستگاه‌های ذی‌ربط و توجه هم‌زمان به استمرار تولید و قدرت خرید مردم نیاز دارد.
ارز دارو و دلیل افزایش قیمت‌ها
هاشمی می‌گوید باید میان ارز ترجیحی، دیگر منابع ارزی زنجیره تامین و هزینه نهایی تولید و واردات تفاوت گذاشت. به گفته او، برخورداری بخشی از زنجیره از حمایت ارزی یعنی ثابت ماندن همه هزینه‌ها نیست؛ قیمت تمام‌شده دارو علاوه بر نرخ ارز به مواد اولیه، مواد حدواسط، مواد جانبی، بسته‌بندی، دستمزد، حمل‌ونقل و تامین مالی هم بستگی دارد.
بیشتر بخوانید: سالانه بیش از ۱۰۰ هزار سکته مغزی در ایران
او اضافه می‌کند در شرایط جنگ و محدودیت‌های تجاری، سخت‌تر شدن انتقال پول و بیشتر شدن هزینه یا زمان حمل محموله‌ها فشار تازه‌ای به زنجیره وارد می‌کند. به باور او قیمت‌گذاری باید بر پایه هزینه‌های مستند و ضوابط مربوط باشد و بیمه هم متناسب با تغییر قیمت‌ها پوشش بدهد تا هزینه دارو مانع ادامه درمان نشود. برای زمینه بیشتر درباره نقش بیمه می‌توانید گزارش بیمه سلامت و خرید هوشمند خدمات درمانی را بخوانید.
نقدینگی و بدهی‌های زنجیره دارو
هاشمی کمبود نقدینگی را از چالش‌های مهم صنعت دارو می‌داند و می‌گوید دیرکرد در پرداخت مطالبات توان شرکت‌های تولیدی و توزیعی را کم می‌کند. وقتی مطالبات از مراکز درمانی و داروخانه‌ها وصول نشود و پرداخت‌های بیمه‌ای هم با تاخیر برسد، خرید مواد اولیه و تامین هزینه تولید محدود می‌شود و ظرفیت تولید بدون منابع مالی کافی نمی‌تواند عرضه را تضمین کند.
به گفته او، تسویه هدفمند مطالبات معوق، تامین سرمایه در گردش، ابزارهای تامین مالی کوتاه‌مدت، پرداخت به‌موقع مطالبات بیمه‌ای و تسریع تامین ارز از اقدام‌های کاهش‌دهنده فشار مالی است. درباره رقم حدود ۳۰۰ همت که برای بدهی‌ها مطرح شده، سخنگوی سازمان غذا و دارو می‌گوید باید تاریخ محاسبه، اجزای بدهی و میزان مطالبات قطعی روشن باشد تا منابع محدود به داروهای حیاتی و اقلام بدون جایگزین مناسب برسد.
مسیرهای تجاری و تامین در شرایط محاصره
هاشمی می‌گوید تامین دارو فقط خرید محصول نیست و انتقال پول، حمل‌ونقل، ترخیص و رساندن محموله به محل مصرف هم اهمیت دارد. به گفته او، اختلال در مسیرهای مستقیم هزینه و زمان واردات را بالا می‌برد؛ پس باید مبداهای تامین متنوع شود، مسیرهای جایگزین حمل بررسی شود، محموله‌های ضروری اولویت بگیرند و دستگاه‌های ذی‌ربط برای ترخیص سریع‌تر هماهنگ شوند.
او تاکید می‌کند محموله‌های حیاتی باید بر اساس فوریت درمانی و موجودی مدیریت شوند، اما تسهیل اداری نباید الزام‌های اصالت، کیفیت و ایمنی دارو را کنار بگذارد. استفاده از ذخایر راهبردی و شناسایی زودهنگام اقلامی که ممکن است دچار اختلال شوند هم اثر محدودیت‌های خارجی را کم می‌کند.
شفافیت و تعارض منافع
سخنگوی سازمان غذا و دارو درباره تعارض منافع می‌گوید تصمیم‌های مربوط به مجوز، قیمت‌گذاری، واردات، تولید و تخصیص منابع آثار اقتصادی چشمگیری دارند و شفافیت در فرایندها برای سلامت تصمیم‌گیری ضروری است. به گفته او، هر ارتباط حرفه‌ای یا سابقه فعالیت در صنعت دارو به‌خودی‌خود تخلف نیست، اما هرجا منفعت شخصی بتواند بر تصمیم عمومی اثر بگذارد، سازوکار پیشگیری، افشا و مدیریت آن باید اجرا شود.
هاشمی می‌افزاید مجلس می‌تواند با تقویت ضمانت اجرای مقررات، مطالبه گزارش شفاف درباره تصمیم‌های قیمت‌گذاری و تخصیص منابع و اصلاح خلاهای قانونی کمک کند. به گفته او نظارت کارآمد باید جلوی رانت و امتیازهای غیرشفاف را بگیرد، بی‌آنکه فعالیت قانونی تولیدکنندگان و تامین‌کنندگان را بی‌دلیل محدود کند.
داروی ایرانی و داروی خارجی
به گفته هاشمی، تقویت تولید داخل یکی از پایه‌های پایداری زنجیره تامین است، اما انتخاب دارو باید بر اساس کیفیت، اثربخشی، شواهد علمی و شرایط بالینی بیمار باشد. اگر داروی داخلی مجوز لازم و کیفیت قابل قبول داشته باشد و پزشک آن را مناسب بداند، می‌تواند به ادامه درمان و کاهش آسیب‌پذیری زنجیره کمک کند.
او در مقابل می‌گوید اگر شرایط بالینی یا شواهد علمی استفاده از فرآورده مشخصی را لازم کند، تصمیم جایگزینی باید با نظر پزشک انجام شود و نمی‌توان همه داروهای ایرانی و خارجی را برای همه بیماران کاملا قابل جایگزین دانست. هدف حمایت از تولید داخل، به گفته او، افزایش توان کشور برای تامین مستمر داروی باکیفیت و کم کردن وابستگی‌های پرخطر است، نه محدود کردن حق درمان بیمار.
بیماران خاص، شیمی‌درمانی و بازار سیاه
هاشمی درباره بیماران خاص و صعب‌العلاج می‌گوید استمرار درمان و دسترسی به‌موقع اهمیت ویژه دارد و موجودی باید بر اساس تعداد بیماران، نیاز مراکز درمانی و وضعیت تامین هر قلم مدیریت شود. توزیع هدفمند داروهای حساس، رصد موجودی در منطقه‌ها و مراکز درمانی، شناسایی زودهنگام اقلام در معرض کمبود و اطلاع‌رسانی درباره محل عرضه از اقدام‌های لازم است.
درباره گزارش‌های واسطه‌گری و فروش داروهای خاص در بازار غیررسمی، او تاکید می‌کند عرضه خارج از شبکه و گران‌فروشی باید بر اساس مستندات و از مسیر قانونی پیگیری شود. سامانه‌های رهگیری، بررسی الگوهای غیرعادی خرید و توزیع و تطبیق اطلاعات ثبت‌شده با موجودی واقعی در شناسایی انحراف کمک می‌کند، اما نظارت در نهایت باید به دسترسی بهتر بیمار برسد.
درباره داروهای شیمی‌درمانی، هاشمی می‌گوید انتخاب فرآورده باید با توجه به نوع بیماری، مرحله درمان و پروتکل درمانی باشد و تغییر دارو نباید بر پایه توصیه دلالان یا انگیزه‌های اقتصادی صورت بگیرد. به گفته او، اطلاع‌رسانی شفاف درباره موجودی، نظارت بر مسیر توزیع و تقویت پوشش بیمه‌ای داروهای گران‌قیمت فشار را بر بیماران کم می‌کند و بیمار نباید به‌خاطر محدودیت مالی یا توصیه غیرتخصصی ناچار به پذیرش جایگزینی بی‌پشتوانه شود.
کاهش وابستگی به مواد اولیه وارداتی
سخنگوی سازمان غذا و دارو می‌گوید تولید داروی نهایی در داخل به معنی خودکفایی کامل در همه مواد موثره، مواد حدواسط، تجهیزات و فناوری نیست؛ بنابراین باید حلقه‌های وابسته و راهبردی شناسایی شوند. حمایت از سرمایه‌گذاری در مواد اولیه و حدواسط، تسهیل دسترسی تولیدکنندگان به منابع مالی و تجهیزات، توسعه فناوری و ذخایر هدفمند برای اقلامی که تامین دوباره‌شان زمان‌بر است به پایداری تولید کمک می‌کند.
او تنوع‌بخشی به منابع واردات را هم مهم می‌داند، چون وابستگی به یک کشور یا مسیر محدود زنجیره را در برابر اختلال تجاری آسیب‌پذیر می‌کند. به گفته هاشمی این فرایند تدریجی است و باید بر اساس اهمیت درمانی دارو، میزان وابستگی، توان فنی کشور و صرفه اقتصادی اولویت‌بندی شود.
بیشتر بخوانید: هر چهار مرکز غذایی بجنورد یکی سوسری دارد
رصد کمبود و جلوگیری از انبارسازی
هاشمی می‌گوید مدیریت کمبود به رصد هم‌زمان موجودی، مصرف، وضعیت تامین و مسیر توزیع نیاز دارد، چون ممکن است دارویی در بخشی از زنجیره باشد اما در منطقه یا مرکز مورد نیاز بیمار در دسترس نباشد. اگر میان موجودی ثبت‌شده و وضعیت واقعی اختلاف دیده شود، باید روشن شود منشا آن دیرکرد ثبت، جابه‌جایی کالا، اختلال توزیع یا تخلف احتمالی است.
به گفته او هر اختلاف موجودی را نمی‌توان بدون بررسی احتکار دانست، اما موارد مستند انبارسازی غیرمجاز، عرضه خارج از شبکه یا خودداری بی‌دلیل از توزیع باید از مراجع ذی‌ربط پیگیری شود.
کاهش مراجعه‌های اداری بیماران سرطانی
سخنگوی سازمان غذا و دارو درباره انتظار طولانی بیماران برای تایید موجودی برند دارو، مشکل قراردادهای بیمه تکمیلی و رفت‌وآمد مکرر بیماران سرطانی می‌گوید این موضوع‌ها باید از نگاه دسترسی واقعی بیمار بررسی شود. شناسایی بیمار، تایید نسخه، بررسی موجودی، پوشش بیمه پایه و تکمیلی و تحویل دارو باید تا حد امکان هماهنگ باشد، وگرنه حتی با وجود دارو در شبکه توزیع هم دسترسی دشوار می‌شود.
او اطلاع‌رسانی درباره موجودی پیش از مراجعه، هماهنگی مراکز شیمی‌درمانی و داروخانه‌ها و کم کردن مراجعه‌های غیرضروری با فرایندهای الکترونیکی را پیشنهاد می‌کند. به گفته هاشمی بخشی از مشکل بازپرداخت بیمه تکمیلی به شرکت‌های بیمه برمی‌گردد، ولی هماهنگی همه اجزای نظام سلامت برای کم شدن مراجعه‌ها لازم است.
پرسش‌های پرتکرار
چرا ثابت نگه داشتن قیمت دارو راهکار پایدار نیست؟
به گفته سخنگوی سازمان غذا و دارو، قیمت تمام‌شده علاوه بر ارز به مواد اولیه، بسته‌بندی، دستمزد، حمل‌ونقل و تامین مالی وابسته است؛ افزایش این هزینه‌ها باید با بررسی مستند و ضابطه در قیمت دیده شود و بیمه هم متناسب با آن پوشش بدهد.
معیار موفقیت در تامین دارو چیست؟
به گفته هاشمی، فقط موجود بودن دارو در انبار کافی نیست؛ دارو باید در زمان مناسب و از مسیر قانونی به دست بیمار برسد و باکیفیت، ایمن و قابل‌پرداخت باشد.
آیا داروی ایرانی همیشه جایگزین داروی خارجی است؟
نه. او می‌گوید اگر داروی داخلی مجوز و کیفیت لازم را دارد و پزشک آن را مناسب می‌داند می‌تواند به‌کار برود، ولی همه داروها برای همه بیماران کاملا جایگزین هم نیستند و تصمیم با پزشک است.
