ذخیره‌سازی گاز در آستانه زمستان: سراجه پر شد، اما فاصله با نیاز واقعی چقدر است؟

مدیرعامل شرکت ملی گاز از ثبت رکورد تازه در ذخیره‌سازی گاز سراجه خبر داده است؛ اما با ظرفیت شناخته‌شدهٔ این مخزن، سراجه به تنهایی نمی‌تواند شکاف زمستانی گاز را پر کند و تاثیر آن بیشتر در تثبیت فشار شبکهٔ مرکز کشور است.

به گزارش به‌روزترین‌ها، سعید توکلی، مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران، اعلام کرده است که با تکمیل زودهنگام عملیات تزریق گاز در مخزن سراجه قم، رکورد تازه‌ای در حجم گاز ذخیره‌شدهٔ این مخزن برای ماه‌های سرد سال ثبت شده است. او گفته عبور ایمن از زمستان بدون همراهی مشترکان در بهینه‌سازی مصرف و تنظیم دمای سامانه‌های گرمایشی ممکن نیست. حجم دقیق این رکورد در اظهارات منتشرشده نیامده و ما هم آن را از منبع مستقلی تایید نکردیم.

سراجه چه مخزنی است و چقدر گاز نگه می‌دارد؟

این ارقام را مدیر طرح سراجه، سعید رجب‌زاده، در مرداد ۱۴۰۴ اعلام کرده است. به گفتهٔ او تزریق از اواسط فروردین شروع می‌شود و حدود هشت ماه طول می‌کشد و برداشت در چهار ماه سرد سال انجام می‌شود. گاز تزریقی باید شیرین و بدون سولفید هیدروژن و آب باشد و گازی که برداشت می‌شود آب همراه دارد؛ برای رفع این مشکل واحد آب‌زدایی پیش‌بینی شده است. ما نمی‌دانیم فاز دو تا امروز کامل شده یا نه؛ پس اگر رکورد جدید به افزایش ظرفیت برگردد، اعداد فاز یک کف مقایسه‌اند.

بیشتر بخوانید: هزینه ساخت مسکن به متری ۸۰ میلیون تومان رسید

این حجم در برابر مصرف کشور چقدر است؟

رقم ناترازی ۲۰۰ تا ۳۰۰ میلیون مترمکعب در روز از گزارش اصلی آمده و منبع مستقلی برایش نیافتیم. مصرف گاز از سال ۱۴۰۰ بیشتر شده است، پس سهم‌های بالا در بهترین حالت همین‌اندازه‌اند. نتیجه روشن است: سراجه برای شبکهٔ مرکز کشور و پایتخت مفید است، اما کسری ملی را با چند درصد پوشش نمی‌دهد.

جایگاه ایران در آمار جهانی ذخیره‌سازی

این ارقام بر پایهٔ آمار اتحادیهٔ بین‌المللی گاز تا آوریل ۲۰۲۵ است. ظرفیت یک میلیارد مترمکعبی سراجه حدود ۰٫۲۴ درصد کل ظرفیت جهانی می‌شود (محاسبهٔ ما). گزارش اصلی نوشته کشورهای دارای منابع فراوان ۱۰ تا ۲۰ درصد مصرف سالانه را ذخیره می‌کنند؛ این رقم را در منبع مستقلی نیافتیم. محاسبهٔ تقریبی ما، با فرض مصرف جهانی در حدود ۴ هزار میلیارد مترمکعب در سال، نزدیک ۱۰ درصد را برای میانگین جهانی نشان می‌دهد.

چرا گاز در زمستان کم می‌آید؟

تولید گاز از میدان‌ها پیوسته است ولی مصرف فصلی است. بر پایهٔ گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس، سهم بخش خانگی و تجاری در سردترین ماه از ۱۰ درصد به ۴۹ درصد می‌رسد و مصرف این بخش ۶٫۷ برابر گرم‌ترین ماه است؛ در همان حال سهم نیروگاه‌ها از ۵۰ درصد به ۱۰ درصد می‌افتد. در گزارش اصلی از افزایش بیش از چهار برابری سخن رفته است؛ ارقام منتشرشده بسته به شاخص و سال متفاوت‌اند و برای مقایسه باید هر دو را با همین قید دید. جابه‌جایی گاز از شمال و مرکز به جنوب هم ممکن نیست؛ چون پالایشگاه‌ها در جنوب‌اند و مصرف‌کنندگان بزرگ در فلات مرکزی و شمال.

پیشنهادهای توسعه؛ کدام تا چه حد روشن است؟

مدیر طرح سراجه در همان گفتگوی مرداد ۱۴۰۴ گفته بود برنامهٔ مصوبی برای توسعهٔ بیشتر این مخزن در پنج تا ده سال آینده وجود ندارد. اگر این وضع تغییر کرده، باید مصوبه و بودجه‌اش اعلام شود.

بیشتر بخوانید: ذخایر ۸۰۰ تنی طلای ایران؛ چرا تولید عقب است؟

ادعاهایی که باید با احتیاط خواند

• حجم رکورد جدید اعلام نشده؛ بدون عدد، «رکورد» را نمی‌توان با ظرفیت اسمی مقایسه کرد.
• رقم کمتر از ۳ درصد برای سهم ذخیره‌سازی در سراجه و شوریجه و توان برداشت ۲۵ تا ۳۰ میلیون مترمکعب در روز را برای شوریجه مستقل تایید نکردیم. سهم سراجه به تنهایی طبق محاسبهٔ ما حدود ۰٫۴ درصد است.
• رقم ناترازی ۲۰۰ تا ۳۰۰ میلیون مترمکعب در روز بدون منبع آمده است.
• محاسبه‌های این مطلب بر داده‌های مصرف ۱۴۰۰ و ظرفیت‌های اعلام‌شدهٔ سال ۱۴۰۴ استوار است.

پرسش‌های پرتکرار