بهترین صندوق اهرمی کدام است؟ معیار مقایسه و ریسکها

- هیچ صندوقی برای همه شرایط «بهترین» نیست
- ضریب اهرم و حباب دو عدد اصلی مقایسهاند
- در ریزش بازار، زیان واحد ممتاز چند برابر میشود
به گزارش بهروزترینها، در بازار سرمایه ایران نام ثابتی بهعنوان «بهترین صندوق اهرمی» وجود ندارد، چون عملکرد هر صندوق هر روز با ضریب اهرم، حباب قیمتی و ترکیب داراییاش تغییر میکند. در این راهنما سازوکار صندوق اهرمی، تفاوت واحد عادی و ممتاز، معیارهای مقایسه و ریسکهای آن را میخوانید.
صندوق اهرمی چیست و چطور کار میکند؟
صندوق اهرمی نوعی صندوق سهامی است که با اهرم مالی بازده بازار سهام را بزرگتر میکند. دو گروه در یک صندوق کنار هماند: افراد ریسکگریز که بازده محدود و کمنوسان میخواهند و معاملهگران ریسکپذیر که میخواهند در روند صعودی بیشتر از شاخص سود کنند.
بخش عمده منابع در سهام و حق تقدم و بخشی در اوراق درآمد ثابت و سپرده بانکی است. گروه ریسکپذیر از پول گروه ریسکگریز بهعنوان اهرم استفاده میکند و در برابر، سهم مشخصی به آنها میپردازد. همین سازوکار نوسان را شدیدتر از بازار سهام عادی میکند.
بیشتر بخوانید: صندوق سرمایه گذاری بدون ریسک چیست؟ راهنما و مقایسه
واحد عادی و واحد ممتاز چه فرقی دارند؟
واحد عادی شبیه صندوق درآمد ثابت است. بازده آن کف و سقف دارد که در امیدنامه هر صندوق آمده و باید استعلام شود. این واحدها معمولا به روش صدور و ابطال از سایت صندوق معامله میشوند.
واحد ممتاز بخش اهرمی و پرریسک است و مثل ETF در سامانه کارگزاریها معامله میشود. اگر سبد سهام سود خوبی بسازد، پس از پرداخت سهم واحدهای عادی، سود مازاد به واحدهای ممتاز میرسد. در ریزش بازار هم اول سرمایه واحدهای ممتاز کم میشود تا زیان جبران و کف سود واحدهای عادی تامین شود.
ضریب اهرم یعنی چه و چطور محاسبه میشود؟
ضریب اهرم نشان میدهد با هر یک درصد تغییر سبد سهام، NAV واحد ممتاز چند درصد تغییر میکند. ضریب اهرم کل برابر است با کل دارایی صندوق تقسیم بر ارزش کل واحدهای ممتاز. ضریب اهرم موثر برابر است با اهرم کل ضرب در درصد سهام سبد.
اگر اهرم موثر ۲ باشد، رشد ۳ درصدی سبد حدود ۶ درصد به NAV واحد ممتاز اضافه میکند و افت ۳ درصدی حدود ۶ درصد از آن کم میکند. این عدد ثابت نیست: در روند صعودی کم و در روند نزولی زیاد میشود و صدور و ابطال واحدهای عادی هم آن را جابهجا میکند.
معیارهای مقایسه صندوقهای اهرمی
ضریب اهرم موثر حساسیت فعلی صندوق به بازار را نشان میدهد. حباب قیمتی اختلاف قیمت تابلو با NAV ابطال است؛ اگر قیمت تابلو بالاتر باشد، بیش از ارزش واقعی دارایی میپردازید و این عدد در طول روز مدام تغییر میکند. ارزش معاملات و عملکرد بازارگردان نشان میدهد در روزهای پرهیجان میشود بدون افت شدید خارج شد یا نه.
ترکیب دارایی در گزارش ماهانه پرتفوی مشخص میکند چه درصدی سهام است و کدام صنایع وزن بیشتری دارند. کف و سقف سود واحدهای عادی هم در عمل هزینه تامین مالی واحدهای ممتاز است؛ هرچه کف بالاتر باشد، فشار بیشتری در روزهای رکود به واحد ممتاز میآید.
| معیار | کاربرد | کجا ببینیم |
|---|---|---|
| حباب نسبت به NAV | تشخیص گران یا ارزان بودن قیمت تابلو | تابلو بورس (TSETMC) و سایت صندوق |
| ضریب اهرم کل و موثر | حساسیت واحد ممتاز به نوسان سبد | سایت صندوق و کدال |
| ارزش معاملات | عمق بازار و سرعت خرید و فروش | تابلو بورس (TSETMC) |
| ترکیب دارایی و صنایع | درصد سهام، اوراق و صنایع اصلی سبد | گزارش ماهانه در کدال و فیپیران |
| بازده دورهای | عملکرد مدیر در دورههای صعود و نزول | فیپیران |
| کف و سقف سود واحد عادی و کارمزد | هزینه تامین مالی و هزینه ارکان | امیدنامه صندوق در کدال |
ریسکها: زیان مضاعف، حباب منفی و صف فروش
در ریزش بازار، افت سهام با ضریب اهرم به واحد ممتاز میرسد و همزمان صندوق باید کف سود روزشمار واحدهای عادی را هم بپردازد. این دو با هم باعث میشود ارزش واحد ممتاز بسیار سریعتر از شاخص کل کم شود.
در اوج هیجان، واحد ممتاز معمولا با حباب مثبت معامله میشود و با برگشت بازار، علاوه بر افت NAV، حباب هم تخلیه و گاهی منفی میشود. در روزهای بحرانی هم صف فروش سنگین میتواند چند روز جلوی خروج را بگیرد. دامنه نوسان این صندوقها را باید از آخرین مصوبه سازمان بورس استعلام کرد.
صندوق اهرمی برای چه کسی مناسب نیست؟
افراد ریسکگریز که اولویتشان حفظ اصل سرمایه است؛ کسانی که پولشان را چند هفته یا چند ماه دیگر لازم دارند، مثل ودیعه مسکن؛ و تازهواردانی که هنوز با NAV ابطال، حباب و چرخههای بورس آشنا نیستند.
بیشتر بخوانید: همتی: به جایگاه بازار سرمایه در اقتصاد ایران باور دارم
خرید با پول قرضی یا اعتبار کارگزاری هم ریسک را چند برابر میکند، چون اهرم شخصی روی اهرم خود صندوق سوار میشود.
پرسشهای پرتکرار
واحد ممتاز سود نقدی ماهانه میدهد؟
معمولا خیر؛ سود و زیان در قیمت واحد روی تابلو دیده میشود. شرایط هر صندوق در امیدنامه آمده است.
حباب صندوق اهرمی چطور حساب میشود؟
NAV ابطال را از قیمت آخرین معامله کم کنید، بر NAV ابطال تقسیم و در ۱۰۰ ضرب کنید.
واحد عادی را میشود از کارگزاری خرید؟
در بیشتر صندوقها واحد عادی صدور و ابطالی است و از سایت خود صندوق خرید و فروش میشود.
کارمزد آن با سهام فرق دارد؟
کارمزد معامله صندوقهای قابل معامله معمولا از سهام کمتر است؛ نرخ روز را از کارگزاری بپرسید.



