طولانی‌ترین انفجار کیهانی تاریخ؛ ۲۷ روز فعالیت

انفجار پرتو گاما با شناسه GRB 220706A رکورد تازه‌ای ثبت کرده است: موتور مرکزی آن حدود ۲۷ روز فعال ماند و تا هفته‌ها بعد از انفجار اولیه پرتو ایکس ساطع می‌کرد.

به گزارش به‌روزترین‌ها، اخترشناسان این رویداد را که در ۶ ژوئیه ۲۰۲۲ دیده شد، بررسی کرده‌اند و می‌گویند ماهیت دقیق موتور مرکزی آن هنوز روشن نیست.

رکوردی ۲۰ روز بلندتر از قبل

فوران‌های پرتو گاما از قدرتمندترین انفجارهای کیهان‌اند. بنیامین گامپرتز از دانشگاه بیرمنگام انگلستان می‌گوید شعله‌های پرتو ایکس بعد از این انفجارها رایج است، اما تا امروز همیشه در چند روز اول رخ می‌داد؛ رکورد قبلی شعله‌ور شدن با تاخیر حدود شش روز بود. این بار شعله‌ها حدود ۲۷ روز ادامه یافتند، یعنی ۲۰ روز بلندتر از طولانی‌ترین مورد پیشین.

بیشتر بخوانید: ژل الهام‌گرفته از خیار دریایی تاندون را ترمیم می‌کند

به گفته او، این موضوع نشان می‌دهد فرآیندی فعال و پایدار در کار بوده است و در جمعیت شناخته‌شده این انفجارها سابقه ندارد. GRB 220706A از نوع انفجارهای فوق‌طولانی است؛ دسته‌ای نادر که علتشان هنوز ناشناخته مانده.

موتور مرکزی انفجار چیست؟

فوران‌های طولانی پرتو گاما معمولا به فروپاشی یک ستاره عظیم نسبت داده می‌شود که ابرنواختر و سیاه‌چاله می‌سازد. در این رویداد هم ابرنواختر دیده شد، اما همین موضوع شعله‌های بسیار دیرهنگام یا درخشندگی غیرمعمول ابرنواختر را توضیح نمی‌دهد.

تیم پژوهشی انفجار فوق‌طولانی دیگری در سال ۲۰۱۱ به نام GRB 111209A را مقایسه کرد؛ آن یکی با ابرنواختری بسیار درخشان همراه بود و مگنتار، یعنی ستاره نوترونی با میدان مغناطیسی بسیار قوی، آن را تغذیه می‌کرد. ابرنواختر تازه شباهت زیادی به آن دارد و ممکن است اینجا هم مگنتار حضور داشته باشد.

فرضیه دیگر این است که فواره انفجار و ابرنواختر با پوسته‌های متراکمی برخورد کرده‌اند که ستاره مادر در اواخر عمرش به بیرون پرتاب کرده بود. فرضیه سوم می‌گوید ستاره مولد بسیار بزرگ‌تر از ستاره‌های معمول چنین انفجارهایی بوده است. ستارگان ولف-رایه حدود ۱۰ برابر خورشید قطر و جرم دارند و حتی فروپاشی آن‌ها هم این رویداد را توجیه نمی‌کند؛ بنا بر برآورد گامپرتز، چنین انرژی‌ای به ستاره‌ای با شعاع حدود ۱۰۰۰ برابر خورشید، یعنی ابرغول آبی، نیاز دارد.

بیشتر بخوانید: شناسایی رقیب خورشید

بیشتر بخوانید: نگرانی معاون وزیر بهداشت از محدود شدن انتشار مقالات

چرا انفجارهای طولانی‌تر دیده نمی‌شوند؟

گامپرتز می‌گوید شناسایی چنین رویدادهایی دشوار است، چون بیشتر ماهواره‌های جست‌وجوگر در مدار پایین زمین‌اند و هدف هر ۹۰ دقیقه یا بیشتر پشت زمین پنهان می‌شود. این برای انفجار معمولی ۱۰ تا ۱۰۰ ثانیه‌ای کافی است، اما رصد رویدادهای خیلی طولانی را دشوار می‌کند. به نظر می‌رسد این انفجارها در پرتو ایکس فعال‌تر از پرتو گاما باشند.

او می‌افزاید ماموریت‌های تازه مانند کاوشگر اینشتین، که به پرتو ایکس حساس‌ترند، ممکن است در پیدا کردن نمونه‌های بلندتر کمک کنند. پرسش اصلی تیم هم این است که این انفجارها بخشی از همان دسته معمولی‌اند یا رویدادی کاملا متفاوت هستند؛ و به گفته گامپرتز، این شعله‌های دیرهنگام مدل‌های فعلی تغذیه فواره‌ها را به چالش می‌کشد.

پرسش‌های متداول