صندوق سرمایه گذاری بدون ریسک چیست؟ راهنما و مقایسه

- هیچ صندوقی ریسک صفر ندارد؛ منظور صندوق درآمد ثابت است
- سود روزشمار است ولی تضمین قانونی ندارد
- نرخ بهره، نقدشوندگی و نکول اوراق سه ریسک پنهاناند
به گزارش بهروزترینها، در بازارهای مالی هیچ ابزاری با ریسک صفر مطلق وجود ندارد و «صندوق سرمایه گذاری بدون ریسک» در عمل به صندوقهای درآمد ثابت گفته میشود که کمترین نوسان را در بازار سرمایه دارند. این صندوقها با تمرکز بر سپرده بانکی و اوراق بدهی ریسک اصل سرمایه را کم میکنند، اما در برابر تغییر نرخ بهره و تورم مصون نیستند.
آیا صندوق کاملا بدون ریسک وجود دارد؟
پاسخ کوتاه «خیر» است. هر بازاری که بازده میسازد، درجهای از ریسک دارد. این عبارت به این دلیل رایج شده که نوسان صندوقهای درآمد ثابت در مقایسه با سهام، ارز و طلا بسیار کم است و قیمت واحدهایشان با شیب ملایم و پیوسته رشد میکند.
حتی اگر صندوق همه دارایی را در اوراق دولتی یا سپرده بانکی نگه دارد، با ریسک تورم روبهروست؛ یعنی ممکن است بازده اسمی از تورم کمتر باشد و قدرت خرید سرمایهگذار کم شود. توصیف دقیق این ابزارها «صندوق کمریسک» است.
بیشتر بخوانید: بهترین صندوق اهرمی کدام است؟ معیار مقایسه و ریسکها
صندوق درآمد ثابت چطور کار میکند؟
صندوق درآمد ثابت نهادی زیر نظر سازمان بورس و اوراق بهادار است که سرمایه افراد را جمع میکند و مدیران حرفهای آن را در داراییهای کمنوسان بهکار میگیرند: اسناد خزانه اسلامی، اوراق مشارکت، اوراق مرابحه دولتی و شرکتی و سپرده بانکی. نصاب دقیق هر دارایی در امیدنامه همان صندوق آمده و باید استعلام شود. برخی صندوقها بخش کوچکی را هم در سهام میگذارند و در برخی این سهم نزدیک به صفر است.
این صندوقها دو دستهاند: صدور و ابطالی که خرید و فروش واحدهایشان از سایت صندوق یا شعب بانک مرتبط انجام میشود، و قابل معامله در بورس (ETF) که مثل سهام در سامانه کارگزاریها و در ساعت بازار معامله میشوند.
تفاوت صندوق درآمد ثابت، طلا، سهامی و اهرمی از نظر ریسک
صندوق درآمد ثابت در پایینترین پله ریسک است، چون جریان نقدی اوراق و سود سپرده قابل پیشبینی است. صندوق طلا در گواهی سپرده سکه و شمش سرمایهگذاری میکند و ریسکش به انس جهانی و نرخ ارز بسته است. صندوق سهامی به چرخه رونق و رکود بورس واکنش مستقیم نشان میدهد.
صندوق اهرمی بالاترین ریسک را دارد. دارندگان واحد ممتاز از منابع واحدهای عادی بهعنوان اهرم استفاده میکنند؛ در روزهای مثبت سودشان چند برابر و در روزهای منفی زیانشان هم تشدید میشود.
| نوع صندوق | سطح ریسک | بازده مورد انتظار | نقدشوندگی | مناسب برای |
|---|---|---|---|---|
| درآمد ثابت | بسیار کم | نزدیک به سود بانکی و اوراق بدهی (نرخ روز باید استعلام شود) | بسیار بالا | افراد ریسکگریز و نگهداری کوتاهمدت نقدینگی |
| طلا | متوسط تا بالا | وابسته به نرخ ارز و انس جهانی | بالا | پوشش ریسک تورم و نوسان ارز |
| سهامی | بالا | متغیر و وابسته به عملکرد بورس | متوسط تا بالا | افق بلندمدت و تحمل نوسان |
| اهرمی | بسیار بالا | سود یا زیان مضاعف نسبت به شاخص | متوسط تا بالا | معاملهگران حرفهای و ریسکپذیر |
سود صندوق درآمد ثابت چطور محاسبه و پرداخت میشود؟
سود روزشمار است. هر روز پس از پایان معاملات، ارزش کل داراییها محاسبه، هزینهها کسر و حاصل بر تعداد واحدها تقسیم میشود. نتیجه ارزش خالص هر واحد یا NAV است که هر روز کمی بالا میرود.
صندوقهای با تقسیم سود دورهای (بیشتر از نوع صدور و ابطالی) سود را ماهانه یا فصلی به حساب واریز میکنند و در روز تقسیم، قیمت واحد به همان اندازه پایین میآید. بیشتر ETFها سود نقدی نمیدهند و سود روی قیمت واحد مینشیند. نرخ سود این صندوقها تضمین قانونی ندارد و عدد اعلامی فقط بازده گذشته یا مورد انتظار است؛ نرخ دقیق را باید از فیپیران استعلام کرد.
ریسکهای پنهان: نرخ بهره، نقدشوندگی و نکول اوراق
ریسک نرخ بهره: قیمت اوراق بدهی با نرخ بهره رابطه معکوس دارد. با بالا رفتن نرخ بهره، اوراق قدیمیتر افت قیمت میکنند و رشد NAV صندوقهایی که اوراق بلندمدت زیادی دارند کند میشود یا موقتا کمی افت میکند.
ریسک نقدشوندگی: اگر تعداد زیادی همزمان درخواست ابطال یا فروش بدهند، صندوق شاید ناچار شود اوراق را با تخفیف بفروشد یا قیمت ETF در تابلو زیر ارزش ذاتی بیاید. ریسک نکول: ناشر اوراق شاید نتواند اصل یا سود را بهموقع بپردازد. اوراق دولتی کمترین ریسک نکول را دارند، ولی اوراق شرکتهای خصوصی بدون ضامن معتبر این ریسک را به صندوق منتقل میکنند.
چطور یک صندوق کمریسک را بررسی کنیم؟
NAV و حباب: در ETF قیمت آخرین معامله را با NAV ابطال مقایسه کنید؛ اگر قیمت تابلو بالاتر باشد، بیش از ارزش واقعی میپردازید. ترکیب دارایی: گزارش دورهای آن در کدال و فیپیران منتشر میشود؛ هرچه سهم سپرده و اوراق دولتی بیشتر و سهم سهام کمتر باشد، نوسان کمتر است.
ضامن نقدشوندگی و بازارگردان: در صدور و ابطالی ضامن معتبر پرداخت بهموقع پول ابطال را پشتیبانی میکند و در ETF بازارگردان جلوی صف و فاصله قیمت از NAV را میگیرد. کارمزد: کارمزد مدیریت، متولی و حسابرس هر روز از NAV کم میشود و در برخی صندوقهای صدور و ابطالی ابطال زودهنگام جریمه دارد که در امیدنامه آمده است.
بیشتر بخوانید: همتی: به جایگاه بازار سرمایه در اقتصاد ایران باور دارم
مقایسه با سپرده بانکی
در سپرده بلندمدت بانکی نرخ سود قراردادی و ثابت است و بانک متعهد به پرداخت آن است، اما برداشت پیش از سررسید نرخ شکست دارد. نرخ رسمی سود سپرده تابع مصوبه بانک مرکزی است و باید از شبکه بانکی استعلام شود.
در صندوق درآمد ثابت سود روزشمار است و در بیشتر آنها میشود هر روز کاری واحدها را فروخت و سود همان تعداد روز را بدون نرخ شکست گرفت. بازده این صندوقها معمولا از سپرده کوتاهمدت بالاتر است، ولی برخلاف سپرده، نرخ آینده آن قطعی نیست.
پرسشهای پرتکرار
اصل سرمایه در صندوق درآمد ثابت تضمین شده است؟
خیر. هیچ صندوقی در بازار سرمایه مجاز به تضمین سود یا اصل سرمایه نیست؛ ولی بهخاطر ترکیب دارایی، احتمال کاهش اصل سرمایه بسیار پایین است.
حداقل مبلغ ورود چقدر است؟
در ETF تابع کف سفارش سامانه معاملات است که باید از کارگزاری استعلام شود و در صدور و ابطالی برابر قیمت یک واحد است.
سود این صندوقها مالیات دارد؟
سود صندوقهای دارای مجوز سازمان بورس از مالیات معاف است؛ برای اطمینان از تغییر نکردن قانون، وضعیت روز را استعلام کنید.
برای خرید کد بورسی لازم است؟
برای ETF کد بورسی و ثبتنام سجام لازم است. برخی صندوقهای صدور و ابطالی هم سجام و احراز هویت میخواهند.



