ریشه نوسان‌های ارزی کجاست؟ نقدینگی، ناترازی بانک‌ها و انتظارات
رشد نقدینگی و تورم، ناترازی بانک‌ها، کسری بودجه و انتظارات تورمی، بازار ارز را متلاطم کرده است و مهار پایدار نوسان‌های ارزی بیش از گذشته به اصلاحات بنیادین اقتصادی وابسته است.
به گزارش به‌روزترین‌ها، بانک مرکزی با اعلام عرضه تا سقف ۲ میلیارد دلار و امکان خرید تا ۱۰ هزار دلار برای هر کد ملی تلاش کرده از شدت التهاب بازار بکاهد و بخشی از تقاضای احتیاطی را به مسیر رسمی هدایت کند. در مرحله نخست، عرضه یک میلیارد دلار از طریق شعب منتخب بانک‌ها و صرافی‌های بانکی آغاز شده و سقف خرید برای هر متقاضی بالای ۱۸ سال ۱۰ هزار دلار است.
انتظارات پشت نوسان‌های ارزی
قیمت ارز فقط حاصل عرضه و تقاضای امروز نیست. وقتی خانوار یا سرمایه‌گذار انتظار تورم بیشتر یا کاهش ارزش پول ملی دارد، بخشی از منابعش را از ریال به ارز، طلا یا مسکن منتقل می‌کند و تقاضای ارز از نیاز تجاری به تقاضای حفظ ارزش تبدیل می‌شود. عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی، افزایش اخیر تقاضا را صرفاً ناشی از کمبود ارز نمی‌داند و انتظارات و خروج سرمایه را بخش مهمی از فشار می‌داند. به گفته او، مداخله بانک مرکزی در حاشیه بازار برای کنترل شتاب افزایش قیمت‌هاست، نه تثبیت دائمی یک نرخ.
عرضه ارز و مهار نوسان‌های ارزی
پاسخ به تقاضای احتیاطی با رفع علت آن فرق دارد. تا زمانی که تورم، رشد نقدینگی و کسری‌ها اصلاح نشود، انگیزه تبدیل ریال به دارایی‌های دیگر برمی‌گردد. تجربه گذشته نشان داده نرخ دستوری معمولاً پایدار نیست. به گفته همتی، هدف بانک مرکزی ایجاد ثبات است، نه تعیین کف برای نرخ فعلی.
در ماه‌های اخیر برای مهار نوسان‌های ارزی سیاست پولی سخت‌گیرانه‌تر شده است: رشد نقدینگی در شهریور ۱.۳ درصد بوده و رشد نقطه‌به‌نقطه از ۵۴.۴ درصد در مرداد به ۵۱.۶ درصد در پایان شهریور رسیده است. حسین رضوی‌پور، تحلیلگر اقتصادی، بخشی از فشار فعلی را حاصل نقدینگی‌ای می‌داند که به‌جای تولید به بازار طلا و ارز رفته است.
ناترازی بانک‌ها و ارز صادراتی
رئیس کل بانک مرکزی بانک‌ها را یکی از عوامل مهم خلق نقدینگی و تورم دانسته و هشدار داده اجازه خلق پول بی‌رویه نمی‌دهد. از سوی دیگر، به گفته او حدود ۲۳ میلیارد دلار ارز صادراتی از ابتدای سال گذشته تاکنون به کشور بازنگشته است. با فرض صادرات حدود ۶۰ میلیارد دلار در سال، این رقم ماهانه حدود ۱.۲ میلیارد دلار و معادل یک‌سوم ارز مورد نیاز واردات کشور برآورد می‌شود. مهدی غضنفری، رئیس اسبق صندوق توسعه ملی، می‌گوید نرخ ارز در یک شبکه به‌هم‌پیوسته شکل می‌گیرد و صادرات به تولید، مواد اولیه، انرژی و حمل‌ونقل وابسته است.
نقش کسری بودجه در نوسان‌های ارزی
همه نوسان‌های ارزی را نمی‌توان به جنگ و تحریم نسبت داد؛ تورم، کسری بودجه، رشد نقدینگی و ناترازی بانک‌ها مشکلات ساختاری داخلی‌اند. کامران ندری معتقد است ابزارهای بانک مرکزی برای حل مشکلات ساختاری کافی نیست و سازمان برنامه و بودجه هم باید وارد شود. شایان شاهین‌آرانی نیز نقطه شروع اصلاح را در کسری بودجه، انضباط مالی، کاهش هزینه‌های ناکارآمد دولت و بهبود فضای کسب‌وکار می‌داند. جمع‌بندی کارشناسان این است که بازار ارز دماسنج اقتصاد است، نه علت همه بیماری‌های آن؛ آرامشی که فقط با مصرف ذخایر ایجاد شود، پایدار نخواهد بود.
برای مطالعه بیشتر: ممنوعیت پرواز MD؛ ۴۰ درصد ناوگان هوایی در ابهام
مطلب مرتبط: قیمت لوازم خانگی ۸۰ درصد افزایش یافت؛ کمبود کالا نداریم
منبع: ایرنا | عکس: Wikimedia Commons (تصویر آرشیوی)
