ناترازی بنزین با گران‌کردن حل نمی‌شود؛ پیشنهاد کارت انرژی
رئیس کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی ایران می‌گوید ناترازی بنزین تنها با افزایش قیمت حل نمی‌شود. به گفته او، نوسازی ناوگان حمل‌ونقل، واردات خودروهای کم‌مصرف، توسعه حمل‌ونقل عمومی و اصلاح تدریجی قیمت‌ها باید در کنار طراحی «کارت اعتباری انرژی» در دستور کار قرار بگیرد.
به گزارش به‌روزترین‌ها به نقل از ایرنا، با وجود اصلاح نرخ بنزین، ناترازی بنزین هم از نظر قیمت و هم از نظر مصرف همچنان در اقتصاد ایران پابرجاست. ریشهٔ این مسئله در مصرف بالای خودروهای داخلی، فرسودگی ناوگان و توسعه‌نیافتگی حمل‌ونقل عمومی دانسته می‌شود. از سوی دیگر، قیمت پایین سوخت قاچاق آن به کشورهای همسایه را تشدید کرده و معادله را پیچیده‌تر کرده است.
آرش نجفی، رئیس کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی ایران و رئیس هیئت‌مدیرهٔ فدراسیون صنعت نفت ایران، در گفت‌وگو با ایرنا می‌گوید رفع ناترازی سوخت به اصلاحات بنیادین در ساختارهای انرژی نیاز دارد.
خودروسازان و هزینهٔ ناکارآمدی در بنزین
نجفی معتقد است سال‌هاست به‌جای اصلاح ساختارها، هزینهٔ ناکارآمدی خودروسازان در حوزهٔ بنزین پرداخت می‌شود. او سیاست‌های حمایتی بی‌قیدوشرط از ایران‌خودرو، سایپا و دیگر خودروسازان را در مواردی نوعی امتیازدهی می‌داند که پیامد مستقیمش ناترازی سوخت است.
به گفتهٔ او، پیش از سال ۱۳۹۵ که واردات خودرو آزاد بود، سالانه حدود ۵۵ تا ۵۶ هزار دستگاه خودرو وارد کشور می‌شد و این رقم به تعادل بازار کمک می‌کرد. با ممنوعیت ناگهانی واردات، بازار متلاطم شد. نجفی می‌پرسد امروز چند خودروی داخلی داریم که بتوانند پرچم بهینه‌سازی مصرف را به دست بگیرند.
او پیشنهاد می‌کند دست‌کم تا یک میلیون دستگاه خودروی کم‌مصرف و هیبریدی با حداقل عوارض وارد کشور شود تا تولیدکنندهٔ داخلی به رقابت وادار شود. به باور او، باید مصرف سوخت کاهش یابد و صورت‌حساب ناکارآمدی خودروسازان با واردات بنزین پرداخت نشود.
برای مطالعهٔ بیشتر: چرا انتخاب مصرف‌کننده در بازار خودرو محدود مانده است؟
چرا افزایش قیمت به‌تنهایی جواب نمی‌دهد؟
نجفی می‌گوید قیمت بنزین از ابتدای انقلاب تا امروز حدود پنج هزار برابر شده، اما مصرف به همین نسبت تعدیل نشده است. به نظر او این نشان می‌دهد افزایش قیمت صرف فرمولی شکست‌خورده است، چون فعالان اقتصادی هزینهٔ سوخت را به قیمت کالا اضافه می‌کنند و تورم زنجیره‌ای شکل می‌گیرد.
او به تجربهٔ ۲۵ آبان ۱۳۹۸ اشاره می‌کند. به گفتهٔ او، آن روز قیمت بنزین به سه هزار تومان، یعنی حدود ۳۲ سنت، رسید و دلار حدود ۹ هزار و ۸۰۰ تومان بود. سه ماه بعد با التهابات سیاسی و شروع کرونا، دلار به ۲۰ هزار تومان رسید و ارزش همان بنزین به حدود ۱۴ سنت کاهش یافت. نجفی نتیجه می‌گیرد هزینهٔ اجتماعی و تورمی آن اصلاح ظرف حدود ۹۰ روز از بین رفت.
این فعال اقتصادی همچنین از شیوهٔ اصلاح قیمت انتقاد می‌کند. به گفتهٔ او، در دولت خاتمی رویهٔ اصلاح پلکانی تعریف شده بود و جامعه می‌دانست هر سال تعدیل جزئی اتفاق می‌افتد، اما در دولت‌های بعدی ابتدا قیمت سال‌ها ثابت ماند و بعد ناگهان شوک قیمتی وارد شد.
کارت اعتباری انرژی؛ جایگزین یارانهٔ نقدی
یکی از پیشنهادها به دولت، طراحی «کارت سبز» یا کارت اعتباری انرژی است. در این طرح، به‌جای یارانهٔ نقدی، اعتبار انرژی به خانوارها داده می‌شود که فقط برای هزینهٔ انرژی، از جمله بنزین، گاز و برق، قابل استفاده است و بر اساس الگوریتم‌های دقیق و بُعد خانوار تعیین می‌شود.
نجفی توزیع یارانهٔ نقدی را اشتباه راهبردی می‌داند. به گفتهٔ او، تزریق ماهانهٔ ۲ میلیارد و ۴۰۰ میلیون دلار نقدینگی به جامعه فقط به تورم انجامید و اثری بر بهینه‌سازی مصرف نداشت. در کارت انرژی، معادل ریالی سهمیهٔ سوخت به‌عنوان اعتبار در اختیار افراد قرار می‌گیرد تا هر خانوار بین مصرف خودروی شخصی یا حمل‌ونقل عمومی انتخاب کند.
ناوگان فرسوده و برگهٔ اسقاط
او می‌گوید خودروهای سنگین قدیمی در هر ۱۰۰ کیلومتر حدود ۷۰ تا ۸۰ لیتر گازوئیل مصرف می‌کنند، در حالی که کشنده‌های جدید حدود ۲۵ لیتر مصرف دارند. اختلاف ۴۰ تا ۵۰ لیتری آن در شرایطی است که به گفتهٔ نجفی واردات هر لیتر گازوئیل برای کشور بیش از ۵۰ هزار تومان هزینه دارد.
به گفتهٔ نجفی، پیچیدگی فرایند اسقاط باعث شده قیمت برگهٔ اسقاط خودروهای سنگین به سه تا پنج میلیارد تومان برسد، در حالی که نوسازی ناوگان باری به واردات حدود ۶۰ هزار دستگاه کشنده نیاز دارد. او پیشنهاد می‌کند اگر واردات این خودروها مجاز شود و مالک متعهد شود ظرف دو سال، ۳۰۰ هزار کیلومتر بار جابه‌جا کند، صرفه‌جویی گازوئیل از هزینه‌های فعلی بیشتر خواهد بود.
برای مطالعهٔ بیشتر: چراغ خاموش اصناف و هزینه‌های پنهان قطعی برق
آموزش غیرحضوری و قیمت سه‌نرخی بنزین
نجفی دربارهٔ مدیریت مصرف به جمعیت ۱۶ تا ۱۸ میلیون دانش‌آموز اشاره می‌کند. به گفتهٔ او، رفت‌وآمد روزانهٔ آن‌ها ترافیک و مصرف بنزین را بالا می‌برد و در فصل سرما مدارس مجبور به استفاده از گاز برای گرمایش‌اند، در حالی که بخش گاز ناترازی شدیدی دارد. او پیشنهاد می‌کند سیاست‌گذار با مدیریت پیش‌دستانه، زیرساخت آموزش مجازی را فعال کند.
او تغییر سیاست‌های بنزینی دولت و سه‌نرخی شدن را روندی خوب می‌داند و می‌گوید مدل پلکانی در شرایط کنونی هم مناسب است. به گفتهٔ او، در خاورمیانه قیمت بنزین بین ۶۰ تا ۷۰ هزار تومان است و بنزین سوپر وارداتی در تهران حدود ۱۳۰ تا ۱۳۵ هزار تومان فروخته می‌شود. بر این اساس، قیمت واقعی بنزین معمولی باید حدود ۷۰ تا ۸۰ هزار تومان باشد، اما با افزایش‌های پنج تا ۱۰ هزار تومانی به این هدف به این زودی‌ها نمی‌رسیم.
نجفی تأکید می‌کند اصلاح قیمت باید پس از ایجاد زیرساخت‌ها انجام شود و دولت باید یک بستهٔ اصلاحی کامل اجرا کند.
منبع: ایرنا | عکس: Wikimedia Commons
