چک تضمین‌شده جایگزین چک رمزدار شد؛ دلیل حذف چک رمزدار و مزیت‌های سامانه صیاد
چک رمزدار بالاخره از نظام بانکی حذف می‌شود و چک تضمین‌شده جای آن را می‌گیرد؛ بانک مرکزی می‌گوید چک رمزدار قابلیت استعلام نداشت، محدودیت مکانی داشت و در برابر پولشویی و کلاهبرداری آسیب‌پذیر بود.
به گزارش به‌روزترین‌ها، نظام پرداخت ایران در آستانه‌ی یک تغییر ساختاری است: صدور چک رمزدار از ۷ مهر ۱۴۰۵ ممنوع شده و واگذاری آن در سامانه چکاوک از اول دی متوقف می‌شود. این مطلب نشان می‌دهد چرا بانک مرکزی چک تضمین‌شده را جایگزین چک رمزدار کرده است. برای زمینه‌ی بیشتر، مطلب «مقصد ایران چک‌های یک میلیون تومانی کجاست؟» را هم بخوانید.
خلاصه خبر در یک نگاه
- صدور چک رمزدار از ۷ مهر ۱۴۰۵ ممنوع شده است.
- واگذاری (پذیرش) چک رمزدار در سامانه چکاوک از اول دی ماه متوقف می‌شود.
- چک تضمین‌شده با شناسه صیادی ۱۶ رقمی قابل استعلام است.
- محدودیت مراجعه به شعبه‌ی همان بانک و همان استان برداشته شده است.
- چک تضمین‌شده در سامانه صیاد ثبت می‌شود و مشمول قانون جدید چک است.
چک رمزدار چه نقص‌هایی داشت؟
چک رمزدار به‌طور سنتی برای انتقال مبالغ بالا در معاملات به کار می‌رفت، اما در معماری خود محدودیت‌های جدی داشت.
فقدان استعلام: دارنده چک رمزدار نمی‌توانست پیش از دریافت، از صحت و اصالت آن مطمئن شود. این نقص اطلاعاتی، نابرابری اطلاعات بین طرفین معامله را شدیدتر می‌کرد. مشخصات صادرکننده هم به‌درستی ثبت و رصد نمی‌شد، و برخی سودجویان از آن برای کلاهبرداری، فرار مالیاتی و پولشویی استفاده می‌کردند.
محدودیت مکانی و شعبه‌ای: دریافت‌کننده چک رمزدار ناچار بود به شعبه‌ی همان بانک در همان استان مراجعه کند. این موضوع در اقتصادی که جابه‌جایی وجوه میان استان‌ها روزمره است، کارایی آن را به‌شدت پایین می‌آورد و نقد کردن چک را برای دارنده دشوار می‌کرد.
چک تضمین‌شده چه مزیت‌هایی دارد؟
| ویژگی | چک رمزدار | چک تضمین‌شده |
|---|---|---|
| استعلام | ندارد | با شناسه صیادی ۱۶ رقمی |
| محدودیت مکانی | شعبه‌ی همان بانک، همان استان | ندارد |
| اتصال به سامانه صیاد | ندارد | دارد (ثبت صدور از طریق پیچک) |
| قانون جدید چک | مشمول نمی‌شد | مشمول می‌شود |
| ردیابی و نظارت | دشوار، مستعد سوءاستفاده | امکان‌پذیر |
| نقدشوندگی و برگشتنی‌نبودن | دارد | دارد |
چک تضمین‌شده مثل چک رمزدار، نقدشونده و غیرقابل برگشت است و قابلیت انتقال ندارد.
اتصال چک تضمین‌شده به سامانه صیاد پشتوانه حقوقی قوی‌تری برای دارنده ایجاد می‌کند و ردیابی و نظارت را ممکن می‌سازد، که احتمال کلاهبرداری و پولشویی را کاهش می‌دهد.
تاریخ‌های مهم از نظر بانک مرکزی
| تاریخ | اقدام |
|---|---|
| ۷ مهر ۱۴۰۵ | صدور چک رمزدار ممنوع می‌شود؛ بانک‌ها فقط چک تضمین‌شده صادر می‌کنند |
| اول دی ۱۴۰۵ | پذیرش (واگذاری) چک رمزدار ممنوع می‌شود و آن از چرخه‌ی خدمات بانکی خارج می‌شود |
پس از اول دی، پرداخت چک رمزدار فقط با مراجعه‌ی ذی‌نفع به شعبه‌ی مقصد و تکمیل فرم‌های مربوط انجام می‌شود.
بانک مرکزی گفته وجه چک تضمین‌شده بلافاصله و مطابق روال پرداخت چک رمزدار پرداخت می‌شود تا در کار مشتریان وقفه‌ای ایجاد نشود. چون چک‌های تضمین‌شده از طریق صیاد ثبت می‌شوند، واگذاری آن‌ها در چکاوک باید سیستمی انجام شود و وضعیت چک هم بر اساس داده‌های ثبت‌شده تعیین شود تا از عودت غیرموجه جلوگیری شود.
نتیجه: شفافیت بیشتر و ریسک کمتر
حذف چک رمزدار صرفاً یک تغییر فنی نیست. این اقدام نظام پرداخت را با استانداردهای نظارتی مدرن هم‌راستا می‌کند، شفافیت را بالا می‌برد و ریسک را کم می‌کند. چک تضمین‌شده با زیرساخت صیاد، هم امنیت بیشتری برای دارنده فراهم می‌کند و هم نهادهای ناظر را به نظارت مؤثرتری مجهز می‌سازد.
بیشتر بخوانید
- قانون جدید بانک مرکزی برای پرداخت وام‌های کلان
- ضوابط جدید بانک مرکزی برای افتتاح و ساماندهی حساب‌های سپرده بانکی
- پایان ارائه خدمات بانکی بدون استعلام نشانی
- کارمزد جدید بانک‌ها ابلاغ شد؛ کارت‌به‌کارت گران می‌شود؟
منبع خبر: ایرنا (بازنویسی شده) | عکس: Wikimedia Commons
