اطهاری: سرمایه‌گذاری در ملک، تولید و فناوری را عقب انداخت

به گزارش به‌روزترین‌ها، کمال اطهاری که در حوزه‌ی اقتصاد سیاسی و توسعه پژوهش می‌کند، می‌گوید سرمایه‌گذاری در ملک مسیر تولید را تضعیف کرد؛ ایران میان سال‌های ۱۳۸۴ تا ۱۳۹۲ حدود ۷۰۰ میلیارد دلار درآمد ارزی به دست آورد؛ رقمی که به گفته‌ی او با مجموع درآمدهای ارزی دوره‌های پیش از آن برابری می‌کرد. اطهاری معتقد است این منابع می‌توانست صرف تقویت فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان شود، اما مسکن به‌جای تولید به «لوکوموتیو اقتصاد» تبدیل شد.

او در گفت‌وگویی گفت اقتصاد ایران بیشتر ظرفیت‌های سیاست‌گذاری کوتاه‌مدت را مصرف کرده و کاهش فشار تورمی بدون توجه به ریشه‌های ساختاری ممکن نیست. به گفته‌ی اطهاری، بخشی از مشکلات کنونی نتیجه‌ی جهت‌گیری‌هایی است که مسیر تخصیص منابع را تغییر داده است.

مسکن به‌جای فناوری

اطهاری از ایده‌ی «مسکن لوکوموتیو اقتصاد ایران است» انتقاد کرد. او می‌گوید سرمایه‌گذاری در فعالیت‌های مولد می‌تواند به کالا و خدمات جدید، توسعه‌ی فناوری و بهره‌وری بالاتر بینجامد؛ اما وقتی ملک مقصد اصلی سرمایه می‌شود، منابع در دارایی‌های ملکی متمرکز می‌شود. به نظر او، ارزش این دارایی‌ها می‌تواند بالا برود، بدون اینکه اقتصاد از فناوری یا بهره‌وری بیشتری بهره ببرد.

اطهاری که خود در شکل‌گیری طرح تبدیل منطقه‌ی ۲۲ تهران به «تکنوپل» نقش داشته، می‌گوید این منطقه می‌توانست با پیوند دانشگاه‌ها، صنایع و سرمایه‌گذاری، قطب فناوری شود، اما مسیر آن به سمت فعالیت‌های مسکونی چرخید.

اشتغال و فارغ‌التحصیلان

او نشانه‌های این مسیر را در بازار کار می‌بیند: به گفته‌ی اطهاری، میان سال‌های ۱۳۸۴ تا ۱۳۹۲ با وجود درآمدهای ارزی قابل‌توجه، رشد اشتغال نزدیک به صفر بود. او می‌گوید کلان‌شهرهایی مانند تهران و شیراز می‌توانند محرک اقتصاد شوند، اما برای این کار باید مشاغل تخصصی و دانش‌بنیان شکل بگیرد. اطهاری دشواری ورود نیروی تحصیل‌کرده به مشاغل متناسب با تخصص را نشانه‌ای از همین مشکل می‌داند و می‌گوید مسئله را نباید به انتخاب شغلی افراد تقلیل داد.

فرصت جذب سرمایه و فناوری

او می‌گوید تحریم‌ها در آن سال‌ها هنوز به اندازه‌ی دوره‌های بعد محدودکننده نبود و ایران می‌توانست از مناطق آزاد و دیگر ظرفیت‌ها، سرمایه‌گذاری خارجی را همراه با انتقال فناوری جذب کند. به گفته‌ی اطهاری، اهمیت این نوع سرمایه‌گذاری فقط ورود پول نیست؛ دانش فنی و روش‌های تولید نیز منتقل می‌شود.

بانک آینده و تخصیص منابع

اطهاری با اشاره به زیان بانک آینده و پروژه‌ی ایران‌مال، از نحوه‌ی تخصیص منابع مالی انتقاد کرد. او می‌گوید میزان این زیان را می‌توان با کل سرمایه‌گذاری سالانه‌ی بخش کشاورزی مقایسه کرد و پرسید این منابع چه فرصت‌هایی را از بخش‌های دیگر گرفته است.

نفوذ اقتصادی و آسیب‌پذیری در برابر تحریم

او تأکید کرد نفوذ لزوماً به معنای ترور نیست و تصمیم‌های اقتصادی هم می‌توانند آثاری بلندمدت به جا بگذارند که سال‌ها بعد آشکار شود. به گفته‌ی اطهاری، تحریم‌ها را تنها عامل وضعیت کنونی نمی‌توان دانست؛ اقتصادی که ظرفیت تولیدی و فناوری مستقل از نفت نداشته باشد، در برابر محدودیت‌های خارجی آسیب‌پذیرتر است.

جمع‌بندی

اطهاری در جمع‌بندی می‌گوید مسئله‌ی اصلی میزان منابع مالی نیست؛ انتخاب بخشی است که ارزش افزوده‌ی پایدار بسازد. او می‌گوید توسعه زمانی ممکن می‌شود که سرمایه به‌جای ملک، به فناوری، بهره‌وری، تولید و فعالیت‌های دانش‌بنیان هدایت شود.

برای مطالعه بیشتر: ریشه نوسان‌های ارزی کجاست؟ نقدینگی، ناترازی بانک‌ها و انتظارات

منبع: ایسنا